Historia państwa i prawa polskiego 1300-HPIPP-NJ

Wykład.
1. Zagadnienia wstępne – 1 h
• Treść przedmiotu i jego przydatność dla współczesnych zawodów prawniczych.
• Wymagania egzaminacyjne.
• Periodyzacja historii państwa i prawa polskiego
2. Ogólna charakterystyka ustroju dawnej Polski – 3 h
6. II Rzeczpospolita - 12 h
• Geneza niepodległości
• Odrodzenia państwa polskiego. Dzielnicowe organy władzy państwowej
• Odbudowa władz centralnych
• Charakterystyka Konstytucji II RP i ewolucja jej ustroju.
• Administracja centralna, lokalna administracja rządowa ogólna i specjalna, samorząd terytorialny.
• Wymiar sprawiedliwości, sądy powszechne i trybunały.
7. Ziemie polskie w latach II wojny światowej - 3 h
• Sytuacja władz polskich w trakcie II wojny światowej; rząd polski na uchodźctwie, jego struktury i funkcjonowanie.
• Ziemie polskie pod okupacją niemiecką; ziemie wcielone do Rzeszy, Generalne Gubernatorstwo.
• Ziemie polskie pod okupacją radziecką.
8. Polskie Państwo Podziemne – jego organizacja i funkcjonowanie – 3 h
• Początki Polskiego Państwa Podziemnego.
• Polityczne struktury Polskiego Państwa Podziemnego.
• Wojskowe struktury Polskiego Państwa Podziemnego.
• Cywilne struktury Polskiego Państwa Podziemnego.
• Alternatywne wobec PPP struktury władza (skrajna prawica i komuniści).
9. Polska Ludowa – 5 h
• Budowa nowych struktur państwowych w latach 1944-1947.
• Mała Konstytucja z 1947 r.
• Konstytucja PRL z 1952 r. – teoria i praktyka.
• Charakterystyka ustroju państwa w latach 1952-1989 i jego ewolucja.
• Centralne organy państwa (Sejm, rada Państwa, Rada Ministrów)
• Rady narodowe.
• Odbudowa administracji rządowej, reformy lat 70-tych.
• Wymiar sprawiedliwości.
• Kryzys państwa i jego upadek.

Ćwiczenia.
1. Zagadnienia wstępne – 1 h
Treść ćwiczeń, zasady prowadzenia, forma zaliczenia
2. Prawo sądowe II Rzeczypospolitej – 5 h
1. Organizacja i funkcjonowanie komisji kodyfikacyjnej w II RP
Prawo karne materialne II RP
♦ Charakterystyka ogólna kodeksu karnego austriackiego z 1852 r.
♦ Charakterystyka ogólna kodeksu karnego Rzeszy Niemieckiej z. 1871 r.
♦ Charakterystyka ogólna rosyjskiego Kodeksu Tagancewa z 1903 r.
a) dzieje obowiązywania Kodeksu Tagancewa na ziemiach polskich w czasie I wojny światowej i w pierwszych latach niepodległości
♦ Kodeks karny Makarewicza
a) Ogólna charakterystyka kodeksu – szkoła socjologiczna, zasada indywidualizacji i subiektywizacji odpowiedzialności karnej
b) Krótka charakterystyka instytucji z części ogólnej kodeksu:
Przestępstwo (zbrodnia i występek, wina umyślna i nieumyślna, zamiar), zasady odpowiedzialności (okoliczności wyłączające winę, okoliczności wyłączające karalność, okoliczności wpływające na wyższą/niższą karalność), formy popełnienia przestępstwa (usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo), kary (zasadnicze i dodatkowe, wymiar kary, warunkowe zawieszenie wykonania kary i warunkowe zwolnienie z odbywania kary), postępowanie z nieletnimi, środki zabezpieczające
♦ Kodeks wykroczeń – Rozporządzenie Prezydenta RP z11 VII 1932 r. - charakterystyka ogólna

Procedura karna II RP
♦ Charakterystyka ogólna rosyjskiej procedury karnej z 1864 r.
♦ Ogólna charakterystyka austriackiego kodeksu procedury karnej z 1873 r.
♦ Ogólna charakterystyka niemieckiego kodeksu procedury karnej z 1979 r.
♦ Ogólna charakterystyka kodeksu z 1932 r.
Model mieszany postępowania karnego, cechy zarówno inkwizycyjne, jak i skargowe, zasada swobodnej oceny dowodów

Prawo cywilne materialne w II RP – źródła
♦ Źródła prawa z okresu zaborów
a) Ziemie centralne – polsko francuskie ustawodawstwo cywilne:
● II i III Księga Kodeksu Napoleona z 1804 r.
● polskie prawo hipoteczne z lat 1818 r. i 1825 r.
● kodeks cywilny Królestwa Polskiego + zmienione prawo rodzinne z 1836 r.
b) Ziemie wschodnie, które nie wchodziły w skład Królestwa Polskiego – rosyjskie prawo cywilne, przede wszystkim cz. I, t. X Zwodu praw
c) Ziemie zachodnie – kodeks cywilny niemiecki z 1896 r.
d) Ziemie południowe – kodeks cywilny austriacki z 1811 r.; modyfikacja trzema nowelami – z 1914, 1915 i 1916
e) Spisz i Orawa – Prawo węgierskie – z pewnymi wyjątkami prawo austriackie – rozporządzenie Rady Ministrów z 14 IX 1922 r.
♦ Sukcesy i porażki komisji kodyfikacyjnej w zakresie kodyfikacji prawa cywilnego
a) Ustawy: Prawo międzynarodowe prywatne i Prawo międzydzielnicowe prywatne – 2 VII 1923r.
b) Ustawa o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych – 5 II 1924 r., zm. rozporządzenie prezydenta RP z 22 III 1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych
c) Ustawa o prawie autorskim – 29 III 1926 r.
d) Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – 2 VIII 1926 r.
e) Prawo wekslowe i czekowe – rozporządzenie prezydenta RP z 14 IX 1924 r. zm. pod wpływem konwencji genewskich 1930 r. - ustawa z 28 IV 1936 r.
f) Kodeks zobowiązań – rozporządzenie prezydenta RP z 27 X 1933 (obow. 1 VII 1934 r.)
g) Kodeks handlowy – rozporządzenie prezydenta RP 27 VI 1934 r. (obow. 1 VII 1934 r.)
h) Fiasko kodyfikacji - prawo małżeńskie, prawo rodzinne, prawo rzeczowe, prawo spadkowe, część ogólna prawa cywilnego

Prawo cywilne procesowe w II RP
♦ Rosyjska procedura cywilne z 1864 r.
♦ Niemiecka procedura cywilna z 1877 r.
♦ Austriacka procedura cywilna z 1995 r. (”kleinowska”)
♦ Kodeks postępowania cywilnego – rozporządzenie Prezydenta RP z 29 XI 1930 r. (obow. Od 1 I 1933 r.)

Wybrane gałęzie materialnego prawa cywilnego w II RP
♦ Prawo małżeńskie
a) nieudane próby unifikacji – przyczyny
b) b. zabór pruski - model świecki instytucji małżeństwa
c) b. zabór rosyjski – model wyznaniowy instytucji małżeństwa
● problem małżeństw mieszanych
● problem zmiany miejsca zamieszkania i zmiany wyznania w celu uzyskania korzystnego wyroku w sprawach małżeńskich
● praktyka orzecznicza katolickich sądów biskupich oraz konsystorzy prawosławnych i ewangelickich
● zjawisko legalnej bigamii, wyroki SN z 8 XI 1926 oraz 10 XI 1938 r.
d) b. zabór austriacki – model mieszany
e) stosunki prawne między małżonkami – ustawa z 1 VII 1921 r.

Postępowanie cywilne w II RP
♦ Postępowanie sporne - rozporządzenie Prezydenta RP z 29 XI 1930 r.
♦ Przepisy ogólne, zakres „spraw prywatnych”
♦ Wybrane zasady postępowania
3. Prawo w Polsce Ludowej – 3 h
Charakterystyka ogólna prawa sądowego w procesie kształtowania się i początkach istnienia tzw. Polski Ludowej
♦ Utrzymanie mocy obowiązującej prawa sądowego II RP mimo krytycznego doń stosunku nowej władzy (nazywającej je „kapitalistycznym”, „burżuazyjnym” i „faszystowskim”). Próba „przystosowania” prawa międzywojennego do nowych realiów społeczno–gospodarczo–politycznych i potrzeb nowej władzy.
♦ Próba wprowadzenia zupełnie nowego, kompleksowego systemu prawnego, w celu zbudowania modelowego, „realnego” socjalizmu, zgodnie z doktryną „marksizmu–leninizmu” (socjalizm jako okres przejściowy w drodze do komunizmu, ideologia walki klas, dyktatura proletariatu, przejmowanie przez państwo własności tzw. środków produkcji), w oparciu o doświadczenia praktyki leninowskiego i stalinowskiego prawa Związku Radzieckiego

Prawo karne początków Polski Ludowej
♦ Utrzymanie obowiązywania kodeksu z 1932 r. i jego „uzupełnianie” dodatkowymi regulacjami
♦ Charakterystyka ogólna dekretów mających na celu „rozliczenie” za pomocą represji karnej, istniejących i urojonych przestępstw schyłkowego okresu II RP oraz okresu okupacji
a) tzw. „Sierpniówka” - Dekret z 31 VIII 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko–hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (Dz.U. nr 4, poz. 16, tekst jedn. Dz.U. z 1946 r. nr 69 poz. 377)
b) Dekret z 22 I 1946 r. o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego (Dz. U. nr 5, poz. 46) – wyłącznie do zachowań sprzed 1 IX 1939 r.
c) Dekret z 28 VI 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945 (Dz.U. nr 41, poz. 237)
♦ Charakterystyka ogólna dekretów mających zapewnić prawnokarną ochronę powojennej władzy komunistycznej
a) Dekret z 30 X 1944 r. o ochronie państwa (Dz.U. nr 10, poz. 50)
b) Dekret z 16 XI 1945 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa (pierwsza wersja tzw. małego kodeksu karnego) (Dz.U. nr 5, poz. 300)
d) Dekret z 13 VI 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych okresie odbudowy państwa (tzw. „mały k.k.) (Dz.U. nr 53, poz. 300)
♦ Charakterystyka ogólna dekretów i ustaw mających zapewnić ochronę prawnokarną procesowi odbudowy państwa i wprowadzeniu doń nowych urządzeń społeczno–gospodarczo–politycznych, wynikających z ideologicznych założeń socjalizmu
a) Dekret z 16 XI 1945 r. o utworzeniu i zakresie działania Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym (Dz. U. nr 53, poz. 302)
b) Dekret z 12 grudnia 1944 r. o zwalczaniu potajemnego gorzelnictwa (Dz.U. nr 15, poz. 85)

Prawo cywilne początków Polski Ludowej
♦ Obowiązywanie przedwojennego prawa cywilnego w nowych realiach społeczno–polityczno–gospodarczych
♦ Dokończenie dzieła kodyfikacji sądowego prawa cywilnego nie zrealizowanego w pełni w II RP
a) część ogólna prawa cywilnego:
● Prawo osobowe – dekret z 29 VIII 1945 r. - charakterystyka ogólna
● Przepisy ogólne prawa cywilnego – ustawa z 18 VII 1950 r. - charakterystyka ogólna
b) prawo rodzinne i opiekuńcze:
● Prawo małżeńskie osobowe – dekret z 25 IX 1945 r. - instytucja zaręczyn, świeckość instytucji małżeństwa
● Prawo o aktach stanu cywilnego z 25 IX 1945 r. (Dz. U. nr 48, poz. 271)
● Prawo rodzinne – dekret z 22 I 1946 r. - pokrewieństwo, powinowactwo, status dzieci małżeńskich i pozamałżeńskich
● Prawo opiekuńcze – dekret z 14 V 1946 r. - charakterystyka ogólna
● Prawo małżeńskie majątkowe – dekret z 29 V 1946 r. - stanowisko prawno– majątkowe żony
● Kodeks rodzinny – ustawa z 27 VI 1950 r. - charakterystyka ogólna
● Prawo rzeczowe
● Prawo rzeczowe – dekret z 11 X 1946 r. - charakterystyka ogólna
● Prawo spadkowe – dekret z 8 X 1946 r. - charakterystyka ogólna
● Procedura cywilna – dekret z 12 XI 1946 r.
♦ Napięcie między wprowadzeniem na grunt prawa cywilnego założeń prawa socjalistycznego, a polską i europejską kulturą prawną opartą o własność prywatną i swobodny obrót towarami i usługami