Reformacja w basenie Morza Bałtyckiego 1202-SB-RBMB-S1

W ramach zajęć najpierw zostanie ukazany kryzys wewnętrzny Kościoła katolickiego w końcu średniowiecza i przyczyny wystąpienia Marcina Lutra. Opisane zostanie kształtowanie się doktryny ewangelicko-augsburskiej i jej adaptacja w kolejnych państwach regionu: Prusach Książęcych, państwach skandynawskich, Inflantach. Jednocześnie ukazany zostanie rozwój innych głównych nurtów protestantyzmu w państwach leżących w regionie Bałtyku jak również ich charakterystyka uwzględniająca różnice doktrynalne. Jako przykład rozwoju różnych wyznań protestanckich w jednym państwie przedstawiona zostanie historia stosunków wyznaniowych, ze szczególnym uwzględnieniem reformacji, w Rzeczypospolitej w XVI i w początkach XVII wieku. Osobne zajęcia poświęcone zostaną historii i doktrynie braci polskich. Zajęcia obejmą także – w podstawowym zakresie – przedstawienie zjawiska kontrreformacji i polemiki między katolikami a protestantami. Ukazane zostaną także głębokie przemiany w poszczególnych wyznaniach protestanckich (zwłaszcza w luteranizmie) w XVIII-XX wieku, w tym narodziny pietyzmu i jego wpływ na ukształtowanie nowej pobożności oraz powstanie nowych nurtów protestanckich. Końcowe tematy dotyczyć będą genezy i rozwoju ekumenizmu w XX-XXI wieku.
TEMATY:
1.Narstające przyczyny kryzysu w Kościele katolickim w późnym średniowieczu i w początkach epoki nowożytnej. Geneza wystąpienia Marcina Lutra i jego bezpośrednie następstwa. (2 h)
2. Rozwój doktryny ewangelickiej – działalność M. Lutra i F. Melanchtona. Wojny religijne na terenie Rzeszy. (2 h)
3. Powstanie Prus Książęcych. Charakter luteranizmu w państwie pruskim. (2 h)
4. Reformacja w Inflantach i w niektórych państwach północnoniemieckich. (2 h). Próba rekatolicyzacji Inflant pod panowaniem Rzeczypospolitej.
5. Zaprowadzenie reformacji w Szwecji, Danii i należącej do tego państwa Norwegii. Sytuacja katolików w państwach skandynawskich (2 h)
6. Rozwój reformacji w Królestwie Polskim i w Wielkim Księstwie Litewskim (a potem w Rzeczypospolitej) do lat 70. XVI wieku. Zgoda sandomierska (1570) i konfederacja warszawska (1573). (2 h)
7. Bracia polscy i ich doktryna. Socynianizm. Losy tego wyznania w XVII wieku. (2 h)
8. Sobór trydencki i jego konsekwencje dla Europy. Kontrreformacja a reforma katolicka. (2 h)
9. Kontrreformacja w Rzeczypospolitej – najważniejsze przejawy. Problem tolerancji religijnej. Działalność jezuitów i innych zakonów katolickich. Tumulty religijne, polemika wyznaniowa, polityka poszczególnych monarchów wobec rozróżnionych w wierze. (4 h)
10. Pietyzm i jego wpływ na kształtowanie swoistej pobożności w Kościele luterańskim, a także na powstanie nowych nurtów reformacji. (2 h)
11. Reformy religijne w państwach protestanckich w regionie Morza Bałtyckiego w XIX i XX wieku. Obecny status Kościołów luterańskich w państwach skandynawskich (2 h)
12. Narodziny i rozwój ekumenizmu w XX wieku. Współczesne relacje międzywyznaniowe pomiędzy głównymi Kościołami chrześcijańskimi. (4 h)
13. Sprawdzenie wiadomości w formie kolokwium (2 h).
RAZEM: 30 h

Całkowity nakład pracy studenta

Udział w zajęciach – 30 h Konsultacje z wykładowcą ‒ 2 h Praca indywidualna studenta: - przygotowanie do zajęć (zapoznawanie się z literaturą) – 30 h - przygotowanie do egzaminu – 38 h RAZEM: 100 h (5 pkt ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Student posiada pogłębioną i uporządkowaną wiedzę z zakresu historii reformacji w północnej Europie od jej początków po XX wiek – K_W01 W2: Opanował podstawową terminologię z zakresu protestantyzmu – K_W02 W3: Posiada rozszerzoną wiedzę o powiązaniach historii z naukami pokrewnymi i innymi naukami humanistycznymi oraz społecznymi pozwalającą mu na integrowanie perspektyw właściwych dla różnych dyscyplin – K_W12 W4: Rozumie wpływ podłoża kulturowego na różne stanowiska reprezentowane w historii i naukach pokrewnych ‒ K_W15

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Samodzielnie pogłębia wiedzę oraz doskonali umiejętności badawcze z zakresu historii społecznej i kultury regionu Morza Bałtyckiego; czyni to w sposób uporządkowany, wykorzystując nowoczesne technologie informacyjne, techniki pozyskiwania, klasyfikowania i analizowania informacji ‒ K_U01 U2: Wykorzystując zdobyte kompetencje i doświadczenia badawcze związane z tematyką tych zajęć formułuje w sposób krytyczny i uzasadnia własne opinie dotyczące istotnych zagadnień życia publicznego, w tym stosunków wyznaniowych ‒ K_U10 U3: Student potrafi rozpoznać i ocenić kulturowe oraz religijne zróżnicowanie państw regionu bałtyckiego – K_U15

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Posiada świadomość wartości kultury historycznej, na którą składa się znajomość dziejów (w tym historii religii), źródeł historycznych, metod badawczych i korzeni historycznych kultury ‒ K_K01 K2: Szanuje, a także uczestniczy w promowaniu tradycji oraz dziedzictwa historycznego i kulturowego Polski, regionu Morza Bałtyckiego i całej Europy ‒ K_K07 K3: Student dąży do obiektywizmu w podejściu do przekazu historycznego, wykazując się odpowiedzialnością i odwagą cywilną wobec instrumentalizacji wiedzy historycznej przez grupy narodowe, religijne i polityczne ‒ K_K11

Koordynatorzy przedmiotu

Tomasz Kempa

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny
- wykład problemowy
- pogadanka

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Podstawowe wiadomości z zakresu historii politycznej i społecznej Europy w XVI-XX wieku

Kryteria oceniania

Egzamin.

Praktyki zawodowe

Nie przewiduje się.

Literatura

-Piotr BIRECKI, Sztuka luterańska na ziemi chełmińskiej od 2 poł. XVI do 1 ćw. XVIII w., Warszawa 2007;
-Piotr BIRECKI, Budownictwo ewangelickie w Prusach Zachodnich. Relacje między państwem a Kościołem ewangelicko-unijnym, Toruń 2014;
-Ludwik CHMAJ, Bracia Polscy Ludzie. Idee. Wpływy, Warszawa 1975;
-Władysław CZAPLIŃSKI, Dzieje Danii nowożytnej (1500-1975), Warszawa 1982;
-Jean DELUMEAU, Reformy chrześcijaństwa w XVI i XVII w., t. 1-2, Warszawa 1986;
-Zenon GOŁASZEWSKI, Bracia polscy, Toruń 2005;
-Paweł JEZIORSKI, Z dziejów luteranizmu w Łatgalii w tzw. czasach polskich (1561–1772), „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 2019, t. 63, s. 119–154;
-Tomasz KEMPA, Konflikty wyznaniowe w Wilnie od początku reformacji do końca XVII wieku, Toruń 2016,
-Tomasz KEMPA, Wobec kontrreformacji. Protestanci i prawosławni w obronie swobód wyznaniowych w Rzeczypospolitej w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII wieku, Toruń 2007;
-Konfederacja warszawska 1573 roku – wielka karta polskiej tolerancji, opr. M. Korolko, J. Tazbir, Warszawa 1980;
-Wojciech KRIEGSEISEN, Stosunki wyznaniowe w relacjach państwo–kościół między reformacją a oświeceniem, Warszawa 2010;
-Kościoły luterańskie na ziemiach polskich (XVI-XX wiek), t. 1: W czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, red. J. Kłaczkow, Toruń 2012;
-Janusz MAŁŁEK, Reformacja i protestantyzm w Polsce i Prusach (XVI-XX w.), (Opera selecta, t. IV), Toruń 2012;
-John O'MALLEY SJ, Trydent. Co się zdarzyło podczas soboru, Kraków 2014;
-Myśl ariańska w Polsce XVII wieku. Antologia tekstów, opr. Z. Ogonowski, Warszawa 1991;
-Maciej PTASZYŃSKI, Narodziny zawodu. Duchowni luterańscy i proces budowania konfesji w Księstwach Pomorskich XVI/XVII w., Warszawa 2011
-Juan Bosch NAVARRO, Ekumenizm. Mały słownik, Warszawa 2007;
-Zbigniew OGONOWSKI, Socynianizm. Dzieje, poglądy, oddziaływanie, Kraków 2015;
-Stanisław SALMONOWICZ, Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Poznań 1987;
-Wacław SOBIESKI, Nienawiść wyznaniowa tłumów za rządów Zygmunta III-go, Kraków 1902;
- Sobór Trydencki (1545-1563) [w:] Dokumenty soborów powszechnych, A. Baron, H. Pietras (układ i opracowanie), t. 4, Kraków 2005;
-Grażyna SZELĄGOWSKA, Krystyna SZELĄGOWSKA, Historia Norwegii. XIX i XX wiek, Warszawa 2019;
-Janusz TAZBIR, Bracia Polscy na wygnaniu: studia z dziejów emigracji ariańskiej, Warszawa 1977;
-Janusz TAZBIR, Reformacja – kontrreformacja – tolerancja, Wrocław 1996;
-Kazimierz TYSZKOWSKI, Polska polityka kościelna w Inflantach (1581–1621), w: Polska a Inflanty, Gdynia 1939, s. 55–97;
-Manfred UGLORZ, Marcin Luter – ojciec reformacji, Augustyna, Bielsko-Biała 1995;
-Andrzej ŻYGADŁO, Reformacja w Szwecji, Danii i Norwegii. Studium porównawcze, Warszawa 2005.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1202-SB-RBMB-S1 w USOSweb