Historia kobiet w Skandynawii 1202-SB-HKS-S1

Zajęcia mają charakter konwersatorium. Obejmują wybrane zagadnienia dotyczące historii kobiet (rozumianej zarówno jako analiza sytuacji społecznej kobiet w danym miejscu i czasie, jak i opis dziejów z kobiecej perspektywy) w Skandynawii w okresie od epoki wikingów (IX w.) do czasów najnowszych (XX w.). Tematyka zajęć została dobrana w taki sposób, aby pojedyncze zagadnienia mogły zostać przeanalizowane w skróconej (1–2 spotkania, 2–4 godz. dydaktyczne) lub dłuższej (kilka spotkań, do 8 godz. dydaktycznych) formie, zależnie od potrzeb i zainteresowań studentów. Zakres geograficzny zajęć obejmuje przede wszystkim królestwa skandynawskie: Danię, Norwegię i Szwecję, a także terytoria dzisiaj leżące poza ich granicami, ale w średniowieczu i epoce wczesnonowożytnej podlegające władzy królów skandynawskich, tj. Finlandię, Islandię, Grenlandię i inne wyspy Oceanu Atlantyckiego, a także ziemie, jakie w epoce przednowoczesnej znalazły się w kręgu wpływów skandynawskich (głównie region Morza Bałtyckiego). Problematyka zajęć dotyczy dziejów kobiet, które można zaliczyć do skandynawskich elit społecznych czasów, w których żyły (np. monarchinie, arystokratki, opatki klasztorów, intelektualistki, artystki i polityczki). Z racji swojej wysokiej pozycji społecznej są one zdecydowanie lepiej widoczne w zachowanych źródłach historycznych, co ma ogromne znaczenie w przypadku starszych epok (średniowiecza i czasów wczesnonowożytnych). Niemniej w problematyce zajęć uwzględniono historię kobiet pochodzących z niższych warstw społecznych, np. chłopek, mieszczanek, służących i pracownic fizycznych. Dzieje kobiet i kobieca perspektywa wydarzeń, coraz powszechniej uchwytna w źródłach z biegiem czasu, poddane zostaną analizie zarówno w szerszym (pozycja kobiet w kontekście ogólnoeuropejskim i tzw. „długiego trwania” omówiona na reprezentatywnych przykładach i z uwzględnieniem całych grup społecznych), jaki i węższym ujęciu (studium przypadków, niekoniecznie reprezentatywnych dla danego okresu i miejsca, jednostkowe historie i biografie wybranych kobiet).

Zajęcia obejmują następujące zagadnienia ułożone chronologicznie:
1. Lagertha i tarczowniczki – równość płci w epoce wikingów czy legenda?
2. Królowa Tyra, kamienie runiczne z Jelling i Danevirke – kobiety władzy we wczesnośredniowiecznych królestwach skandynawskich.
3. Kobiety Kościoła w średniowiecznej Skandynawii – zakonnice, fundatorki i święte.
4. Królowa Małgorzata i późniejsze monarchinie unii kalmarskiej – władza monarsza kobiet w późnośredniowiecznej Skandynawii.
5. Kobiety, miasta, rzemiosło, handel i migracje – sytuacja kobiet spoza elit społecznych w społeczeństwie późnośredniowiecznej i wczesnonowożytnej Skandynawii.
6. Kobiety i reformacja – byłe zakonnice, żony kaznodziejów, reformatorki i czarownice.
7. Królowa Krystyna Wazówna i kobiety na dworach skandynawskich w epoce wczesnonowożytnej.
8. Skandynawskie kobiety w walce o emancypację, wyższe wykształcenie i prawo do pracy zawodowej w XIX w.
9. Feminizm w krajach nordyckich w XX w.

W cyklu 2025/26Z:

W cyklu 2026/27Z:

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczyciela akademickiego: - udział w zajęciach – 30 godz. (1 ECTS) - konsultacje z nauczycielem akademickim – 10 godz. (0,33 ECTS) Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta: - przygotowanie do udziału w zajęciach poprzez czytanie wskazanej literatury – 10 godz. (0,33 ECTS) - przygotowanie referatu i prezentacji do przedstawienia w trakcie zajęć – 10 godz. (0,33 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Student posiada uporządkowaną wiedzę ogólną z zakresu historii kobiet w Skandynawii od wczesnego średniowiecza do XX wieku – K_W01 W2: Student opanował podstawową terminologię z zakresu historii kobiet w Skandynawii – K_W02 W3: Student zna i rozumie w stopniu elementarnym relacje i zależności pomiędzy przeszłością a aktualnymi wydarzeniami oraz ich wpływ na świadomość i tożsamość ludzi i społeczeństw – K_W06 W4: Student posiada podstawową wiedzę o kulturowym zróżnicowaniu Skandynawii – K_W12

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Student posługuje się podstawową terminologią z zakresu historii kobiet w Skandynawii od średniowiecza do XX wieku K_U04 U2: Student zdobywa wiedzę w sposób uporządkowany i systematyczny pod kierunkiem opiekuna naukowego, przy zastosowaniu nowoczesnych technologii informacyjnych, technik pozyskiwania, klasyfikowania i analizowania informacji – K_U01 U3: Student potrafi rozpoznać i ocenić kulturowe zróżnicowanie Skandynawii – K_U15

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Student ma świadomość zakresu swojej wiedzy na temat dziejów kobiet w Skandynawii i umiejętności warsztatowych oraz rozumie potrzebę dalszego, ciągłego rozwoju kompetencji w zakresie znajomości tego zagadnienia i regionu – K_K01 K2: Student ma świadomość wartości spuścizny kulturowej Skandynawii – K_K03 K3: Student rozumie potrzebę umiejętnego i aktywnego propagowania wiedzy na temat historii kobiet i przeszłości Skandynawii – K_K04

Koordynatorzy przedmiotu

Piotr Kołodziejczak

Metody dydaktyczne

Metody dydaktyczne eksponujące: - pokaz. Metody dydaktyczne podające: - opowiadanie, - pogadanka. Metody dydaktyczne poszukujące: - ćwiczeniowa, - klasyczna metoda problemowa, - referatu, - studium przypadku.

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- pogadanka
- opowiadanie

Metody dydaktyczne poszukujące

- studium przypadku
- klasyczna metoda problemowa
- ćwiczeniowa
- referatu

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Brak

Kryteria oceniania

Referaty (prezentacje) – W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3
Aktywność – K1, K2, K3

Podstawą oceny końcowej jest ocena za referat (prezentację), jaki studenci i studentki przedstawiają w czasie zajęć. Wyboru tematu referatu dokonują studenci i studentki w porozumieniu z prowadzącym/prowadzącą i w ramach zagadnień związanych z historią kobiet w Skandynawii.

Kryteria oceniania referatu (prezentacji) obejmują: dobór zagadnień, logiczność i spójność wywodu (strukturę), stopień wyczerpania tematu (kompletność), wykorzystanie dostępnej literatury przedmiotu i źródeł historycznych, poprawność i klarowność języka, a także użyteczność i atrakcyjność prezentacji multimedialnej.

Skala ocen za referat (prezentację):
- bardzo dobry (5)
- dobry plus (4+)
- dobry (4)
- dostateczny plus (3+)
- dostateczny (3)
- niedostateczny (2)

Ocena końcowa może zostać podniesiona o 0,5 lub 1 stopień na podstawie aktywności w trakcie zajęć.

Praktyki zawodowe

Brak

Literatura

Literatura podstawowa:
- Adam Kersten, Historia Szwecji, Wrocław 1973.
- Lars O. Lagerqvist, Historia Szwecji, tł. Halina Thylwe, Sztokholm 2002.
- Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965.
- Janusz Małłek, Historia Norwegii (do roku 1814), Toruń 2019.
- The Cambridge History of Scandinavia, vol. 1: Prehistory to 1520, ed. Knut Helle, Cambridge 2008.
- The Cambridge History of Scandinavia, vol. 2: 1520–1870, ed. E.I. Kouri, Jens E. Olesen, Cambridge 2016.
- Kirsi Salonen, Kurt Villads Jensen, Scandinavia in the Middle Ages, 900–1550: Between Two Oceans, London 2023.

Literatura uzupełniająca:
- Judith Jesch, Women in the Viking Age, Woodbridge 1991.
- Jenny Jochens, Old Norse Images of Women, Philadelphia 2016.
- Ben Raffield, Neil Price, Mark Collard, Polygyny, Concubinage, and the Social Lives of Women in Viking-Age Scandinavia, Viking and Medieval Scandinavia, vol. 13: 2017, s. 165–210.
- Leszek Gardeła, Magia, kobiety i śmierć w świecie wikingów, Szczecin 2019.
- A Companion to Birgitta of Sweden and Her Legacy in the Later Middle Ages, ed. Maria H. Oen, Leiden 2019.
- Caroline Wilhelmsson, The Queens and Royal Women of Sweden, c. 970–1330: Their Lives, Power, and Legacy, Abingdon 2025.
- Vivian Etting, Queen Margrete I (1353–1412) and the Founding of the Nordic Union, Leiden 2004.
- Maija Ojala, Protection, Continuity and Gender: Craft Trade Culture in the Baltic Sea Region (14th–16th Centuries), Tampere 2014.
- Tapio Salminen, Girls on the Move: Late Medieval Social Networks, Economic Conditions and Peasant Geographic Mobility between Southern Finland and Reval (Tallinn), c. 1350–1560, Zapiski Historyczne, t. 90: 2025, z. 2, s. 51–81.
- Early Professional Women in Northern Europe, c. 1650–1850, ed. Johanna Ilmakunnas, Marjatta Rahikainen, Kirsi Vainio-Korhonen, London 2018.
- Raisa M. Toivo, Witchcraft and Gender in Early Modern Society: Finland and the Wider European Experience, Aldershot 2008.
- Fabian Persson, Women at the Early Modern Swedish Court: Power, Risk, and Opportunity, Amsterdam 2021.
- Ida Blom, Structures and Agency: A Transnational Comparison of the Struggle for Women’s Suffrage in the Nordic Countries during the Long 19th Century, Scandinavian Journal of History, vol. 37: 2012, no. 5, s. 600–620.
- Annika Forssén, Gunilla Carlstedt, Women in Swedish Society: The Work, Health and Life Experiences of Women in Twentieth-Century Sweden, transl. Rochelle Wright, Cardiff 2018.
- Unfinished Democracy: Women in Nordic Politics, ed. Elina Haavio-Mannila, transl. Christine Badcock, Oxford 1985.
- Drude von der Fehr, Bente Rosenbeck, Anna G. Jonasdottir, Is There a Nordic Feminism? Nordic Feminist Thought on Culture and Society, London 1998.

W cyklu 2025/26Z:

Wybrane fragmenty opracowań naukowych wskazanych w polu „Literatura” w sekcji nadrzędnej („Informacje ogólne”).

Fragmenty opracowań naukowych i edycji tekstów źródłowych przeznaczone do analizy w trakcie zajęć zostaną dostarczone przez prowadzącego/prowadzącą.

W cyklu 2026/27Z:

Wybrane fragmenty opracowań naukowych wskazanych w polu „Literatura” w sekcji nadrzędnej („Informacje ogólne”).

Fragmenty opracowań naukowych i edycji tekstów źródłowych przeznaczone do analizy w trakcie zajęć zostaną dostarczone przez prowadzącego/prowadzącą.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1202-SB-HKS-S1 w USOSweb