Prowadzony w cyklach: 2023/24Z, 2024/25Z, 2025/26Z

Kod ISCED: 0222

Punkty ECTS: 4

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Historii i Archiwistyki (dla: Wydział Nauk Historycznych)

Struktury społeczne w strefie bałtyckiej w epokach przednowoczesnych 1202-H-SSSB-S2

Zajęcia mają charakter konwersatorium. Przedmiot obejmuje kilka szczegółowych zagadnień z zakresu historii społecznej strefy bałtyckiej, z których każde może być przeanalizowane na zajęciach w formie krótkiej, tj. jednego czy dwóch spotkań (2‒4 godz. dydaktyczne), bądź formie długiej, gdzie poświęcone mu może zostać sześć‒osiem (12‒16 godz. dydaktycznych). W ten sposób tematyka zajęć w konkretnym semestrze może zostać dostosowana do zainteresowań studentów i w danym roku akademickim mogą być omawiane tylko niektóre z przedstawionych niżej tematów. Zbiór proponowanych zagadnień obejmuje zarówno problematykę struktur społecznych okresu średniowiecza, jak i doby wczesnonowożytnej. Niektóre zagadnienia ujęte zostały jako fenomeny dla obu tych epok diachroniczne, tj. w kategoriach „długiego trwania”, inne zaś są propozycjami analizy zjawisk bardziej lokalnych i podlegających szybszym przemianom odbywającym się w krótszej perspektywie czasowej. W programie zajęć uwzględnione zostały zarówno warstwy społeczne zaliczane do elit, jak i warstwy oraz grupy plasujące się niżej w hierarchiach społecznych charakteryzujących epokę przednowoczesną. Poszczególne szczegółowe zagadnienia zostały wydzielone w oparciu o kryterium tematyczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu chronologii i ich wymiaru geograficznego.

Program zajęć obejmuje następujące tematy:
1. Skandynawia przedchrześcijańska i chrystianizowana ‒ między ustrojem rodowym a pierwszymi monarchiami. Struktury społeczne w krajach nordyckich między VII a XII w.
2. Prusowie jako przykład struktur plemiennych w strefie bałtyckiej.
3. Miasto typu zachodniego jako element europeizacji strefy bałtyckiej (XIII‒XV w.).
4. Prusy i ich duchowieństwo ‒ elity kościelne w południowej części strefy bałtyckiej w późnym średniowieczu.
5. Szlachta w strefie bałtyckiej w tzw. „długim trwaniu” ‒ od rycerzy do ziemian (XIII‒XVIII w.).
6. Społeczeństwa Skandynawii w epoce wczesnonowożytnej militaryzacji.
7. Społeczności wiejskie w krajach skandynawskich w strukturach społecznych i w reprezentacji politycznej w okresie wczesnonowożytnym.
8. Ku nowoczesnemu mieszczaństwu. Przemiany w miejskich strukturach społecznych w strefie bałtyckiej w XVIII i pierwszej połowie XIX w.

W cyklu 2023/24Z:

Zajęcia mają charakter konwersatorium. Przedmiot obejmuje kilka szczegółowych zagadnień z zakresu historii społecznej strefy bałtyckiej, z których każde może być przeanalizowane na zajęciach w formie krótkiej, tj. jednego czy dwóch spotkań (2‒4 godz. dydaktyczne), bądź formie długiej, gdzie poświęcone mu może zostać sześć‒osiem (12‒16 godz. dydaktycznych). W ten sposób tematyka zajęć w konkretnym semestrze może zostać dostosowana do zainteresowań studentów i w danym roku akademickim mogą być omawiane tylko niektóre z przedstawionych niżej tematów. Zbiór proponowanych zagadnień obejmuje zarówno problematykę struktur społecznych okresu średniowiecza, jak i doby wczesnonowożytnej. Niektóre zagadnienia ujęte zostały jako fenomeny dla obu tych epok diachroniczne, tj. w kategoriach ‘długiego trwania’, inne zaś są propozycjami analizy zjawisk bardziej lokalnych i podlegających szybszym przemianom odbywającym się w krótszej perspektywie czasowej. W programie zajęć uwzględnione zostały zarówno warstwy społeczne zaliczane do elit, jak i warstwy oraz grupy plasujące się niżej w hierarchiach społecznych charakteryzujących epokę przednowoczesną. Poszczególne szczegółowe zagadnienia zostały wydzielone w oparciu o kryterium tematyczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu chronologii i ich wymiaru geograficznego.

W cyklu 2024/25Z:

Zajęcia mają charakter konwersatorium. Przedmiot obejmuje kilka szczegółowych zagadnień z zakresu historii społecznej strefy bałtyckiej, z których każde może być przeanalizowane na zajęciach w formie krótkiej, tj. jednego czy dwóch spotkań (2‒4 godz. dydaktyczne), bądź formie długiej, gdzie poświęcone mu może zostać sześć‒osiem (12‒16 godz. dydaktycznych). W ten sposób tematyka zajęć w konkretnym semestrze może zostać dostosowana do zainteresowań studentów i w danym roku akademickim mogą być omawiane tylko niektóre z przedstawionych niżej tematów. Zbiór proponowanych zagadnień obejmuje zarówno problematykę struktur społecznych okresu średniowiecza, jak i doby wczesnonowożytnej. Niektóre zagadnienia ujęte zostały jako fenomeny dla obu tych epok diachroniczne, tj. w kategoriach ‘długiego trwania’, inne zaś są propozycjami analizy zjawisk bardziej lokalnych i podlegających szybszym przemianom odbywającym się w krótszej perspektywie czasowej. W programie zajęć uwzględnione zostały zarówno warstwy społeczne zaliczane do elit, jak i warstwy oraz grupy plasujące się niżej w hierarchiach społecznych charakteryzujących epokę przednowoczesną. Poszczególne szczegółowe zagadnienia zostały wydzielone w oparciu o kryterium tematyczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu chronologii i ich wymiaru geograficznego.

W cyklu 2025/26Z:

Zajęcia mają charakter konwersatorium. Przedmiot obejmuje kilka szczegółowych zagadnień z zakresu historii społecznej strefy bałtyckiej, z których każde może być przeanalizowane na zajęciach w formie krótkiej, tj. jednego czy dwóch spotkań (2‒4 godz. dydaktyczne), bądź formie długiej, gdzie poświęcone mu może zostać sześć‒osiem (12‒16 godz. dydaktycznych). W ten sposób tematyka zajęć w konkretnym semestrze może zostać dostosowana do zainteresowań studentów i w danym roku akademickim mogą być omawiane tylko niektóre z przedstawionych niżej tematów. Zbiór proponowanych zagadnień obejmuje zarówno problematykę struktur społecznych okresu średniowiecza, jak i doby wczesnonowożytnej. Niektóre zagadnienia ujęte zostały jako fenomeny dla obu tych epok diachroniczne, tj. w kategoriach ‘długiego trwania’, inne zaś są propozycjami analizy zjawisk bardziej lokalnych i podlegających szybszym przemianom odbywającym się w krótszej perspektywie czasowej. W programie zajęć uwzględnione zostały zarówno warstwy społeczne zaliczane do elit, jak i warstwy oraz grupy plasujące się niżej w hierarchiach społecznych charakteryzujących epokę przednowoczesną. Poszczególne szczegółowe zagadnienia zostały wydzielone w oparciu o kryterium tematyczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu chronologii i ich wymiaru geograficznego.

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli (godz.): - udział w zajęciach – 30 h - konsultacje z nauczycielem akademickim ‒ 2 h Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta (godz.): - przygotowanie do ćwiczeń (czytanie literatury) – 28 h - przygotowanie się do pisemnego sprawdzianu końcowego ‒ 60 h

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Student posiada pogłębioną, rozszerzoną i uporządkowaną wiedzę z zakresu historii społecznej krajów regionu Morza Bałtyckiego w okresie przednowoczesnym ‒ K_W01 W2: Student opanował na poziomie rozszerzonym terminologię z zakresu historii społecznej z uwzględnieniem specyfiki regionu Morza Bałtyckiego w okresie przednowoczesnym ‒ K_W02 W3: Student wykazuje pogłębioną znajomość wybranych zagadnień historii społecznej regionu Morza Bałtyckiego w kontekście ogólnoeuropejskim ‒ K_W05 W4: Student zna i rozumie relacje i zależności pomiędzy przeszłością a teraźniejszością w odniesieniu do zagadnień społecznych regionu Morza Bałtyckiego oraz ich wpływ na świadomość i tożsamość współczesnych ludzi i społeczeństw ‒ K_W06 W5: Student ma pogłębioną wiedzę o źródłach informacji dotyczących zagadnień historii społecznej regionu Morza Bałtyckiego; rozumie ich przydatność w badaniach historycznych ‒ K_W10 W6: Student wie, że badania i debata historyczna są procesem stałym, który niesie ze sobą nieustanne zmiany i rozwój poglądów ‒ K_W14

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Student samodzielnie zdobywa i pogłębia wiedzę oraz doskonali umiejętności badawcze z zakresu historii społecznej regionu Morza Bałtyckiego w sposób uporządkowany i systematyczny, wykorzystując nowoczesne technologie informacyjne, techniki pozyskiwania, klasyfikowania i analizowania informacji ‒ K_U01 U2: Student potrafi scharakteryzować i ocenić wzajemne relacje różnych kierunków badań historycznych w odniesieniu do zagadnień historii społecznej ‒ K_U02 U3: Student stosuje świadomie w mowie i w piśmie terminologię właściwą dla historii społecznej, zarówno w pracy badawczej, jak i w popularyzacji wiedzy historycznej ‒ K_U06 U4: Student analizuje, interpretuje i prezentuje zebrane informacje w przejrzystej, usystematyzowanej i przemyślanej formie; stosuje różnorodne, nowoczesne metody i techniki prezentacji wyników badań ‒ K_U08

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Student ma świadomość wartości kultury historycznej, na którą składa się znajomość dziejów, źródeł historycznych, metod badawczych i korzeni historycznych kultury ‒ K_K01 K2: Student uznaje i szanuje odmienne od własnych teorie i poglądy oraz prowadzi polemikę z nimi w sposób etyczny i kulturalny; wykazuje niezależność i samodzielność myśli, szanując jednocześnie prawo innych osób do wykazywania tych samych cech; jest zdolny do okazywania zrozumienia dla świata wartości i postaw ludzi w różnych okresach i kontekstach historycznych ‒ K_K04 K3: Student dąży do obiektywizmu w podejściu do przekazu historycznego, wykazuje odpowiedzialność i odwagę cywilną w sprzeciwianiu się instrumentalizacji wiedzy historycznej przez grupy narodowe, społeczne i polityczne ‒ K_K11

Metody dydaktyczne

Metody dydaktyczne eksponujące: - pokaz multimedialny. Metody dydaktyczne podające: - opis, - pogadanka, - wykład konwersatoryjny. Metody dydaktyczne poszukujące: - ćwiczeniowa, - klasyczna metoda problemowa, - referatu.

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- pogadanka
- opis
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- ćwiczeniowa
- klasyczna metoda problemowa
- referatu

Rodzaj przedmiotu

przedmiot fakultatywny

Wymagania wstępne

Brak

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025/26Z:

Robert Degen
Piotr Kołodziejczak

W cyklu 2024/25Z:

Piotr Kołodziejczak

W cyklu 2023/24Z:

Krzysztof Kwiatkowski

Kryteria oceniania

Kolokwium ‒ W1, W2, W4, W5, U2, U3 (50% oceny końcowej).
Prezentacje – W3, W4, W6, U1, U4, K3 (30% oceny końcowej).
Aktywność – K1, K2, K3 (20% oceny końcowej).

Mogą być one zmieniane przez poszczególnych prowadzących przedmiot (zob. informacje podane dla konkretnego cyklu i zajęć).

Praktyki zawodowe

Brak

Literatura

I. Literatura podstawowa:

1. Podręczniki:
- Adam Kersten, Historia Szwecji, Wrocław 1973.
- Lars O. Lagerqvist, Historia Szwecji, tł. Halina Thylwe, Sztokholm 2002.
- Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965.
- Tadeusz Cieślak, Historia Finlandii, Wrocław‒Warszawa‒Kraków‒Gdańsk‒Łódź 1983.
- Janusz Małłek, Historia Norwegii (do roku 1814), Toruń 2019.
- Michael North, Historia Bałtyku, tł. Adam Peszke, red. Jörg Hackmann, Warszawa 2018.
- The Cambridge History of Scandinavia, vol. 1: Prehistory to 1520, ed. Knut Helle, Cambridge 2003; vol. 2: 1520‒1870, ed. E. I. Kouri, Jens E. Olsen, Cambridge 2016.
- Kirsi Salonen, Kurt Villads Jensen, Scandinavia in the Middle Ages, 900–1550: Between Two Oceans, London–New York 2023.
- Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. Marian Biskup, Roman Czaja, Warszawa 2008.
- Zakon krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. Roman Czaja, Andrzej Radzimiński, Toruń 2013.
- Stanisław Salmonowicz, Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Poznań 1987.
- Karin Friedrich, Inne Prusy. Prusy Królewskie i Polska między wolnością a wolnościami (1569–1772), tł. Grażyna Waluga, Poznań 2005.

2. Monografie:
- Zenon Ciesielski, Dzieje kultury skandynawskiej, t. 1: Od pradziejów do Oświecenia, Gdańsk 2016; t. 2: Od Romantyzmu do końca XX wieku, Gdańsk 2016.
- Robert Ferguson, Młot i krzyż. Nowa historia wikingów, tł. Tomasz Szlagor, Wrocław 2016.
- Nils Blomkvist, The Discovery of the Baltic: The Reception of a Catholic World-System in the European North (AD 1075–1225), Leiden–Boston 2005.
- Medieval Christianity in the North: New Studies, ed. Kirsi Salonen, Kurt Villads Jensen, Torstein Jørgensen, Turnhout 2013.
- Making Livonia: Actors and Networks in the Medieval and Early Modern Baltic Sea Region, ed. Anu Mänd, Marek Tamm, Abingdon 2020.
- Henryk Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., Warszawa 1968.
- Andrzej Radzimiński, Kościół w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach 1243–1525. Organizacja – uposażenie – ustawodawstwo – duchowieństwo – wierni, Malbork 2006.
- Władysław Czapliński, Dzieje Danii nowożytnej (1500‒1975), Warszawa 1982.
- David Kirby, The Baltic World 1772‒1993: Europe’s Northern Periphery in an Age of Change, London‒New York 2013.
- Matti Klinge, The Baltic World, Helsinki 1995.
- Grażyna Szelągowska, Kaznodzieje, nauczyciele, politycy. Ruchy przebudzenia religijnego i modernizacja w regionie nordyckim w XIX wieku, Warszawa 2021.

II. Literatura uzupełniająca:
- Philip Line, Wikingowie ‒ wojownicy północy, tł. Katarzyna Skawran, Warszawa 2014.
- Lech Leciejewicz, Normanowie, Wrocław‒Warszawa‒Kraków‒Gdańsk 1979.
- Guilds, Towns, and Cultural Transmission in the North, 1300‒1500, ed. Lars Bisgaard, Lars B. Mortensen, Tom Pettitt, Odense 2013.
- Anna Waśko, „O chłopskich wojnach nie śpiewa się pieśni”. Wizerunek chłopa w szwedzkich źródłach narracyjnych XIV i XV stulecia. Zarys problemu, „Przegląd Zachodniopomorski”, R. 31 (60): 2016, z. 1, s. 259‒281.
- Janusz Małłek, Reprezentacja stanu chłopskiego w Norwegii w XVI i XVII wieku, [w:] Samorządy i reprezentacje chłopskie w Europie Północnej u progu nowożytności (XV‒XVIII w.), red. Antoni Czacharowski, Toruń 1990, s. 75‒84.
- Robert I. Frost, The Northern Wars: War, State, and Society in Northeastern Europe, 1558–1721, Harlow 2000.
- The European Nobilities in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, vol. 2: Northern, Central and Eastern Europe, ed. H. M. Scott, London‒New York 1995.
- Tonny Griffiths, Skandynawia. Wojna z trollami, tł. Barbara Gadomska, Warszawa 2011.

W cyklu 2023/24Z:

por. niżej: Informacje o grupie 1

W cyklu 2024/25Z:

Wybrane fragmenty z podręczników:

Adam Kersten, Historia Szwecji, Wrocław 1973.

Lars O. Lagerqvist, Historia Szwecji, tł. Halina Thylwe, Sztokholm 2002.

Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965.

Janusz Małłek, Historia Norwegii (do roku 1814), Toruń 2019.

The Cambridge History of Scandinavia, vol. 1: Prehistory to 1520, ed. Knut Helle, Cambridge 2003; vol. 2: 1520‒1870, ed. E. I. Kouri, Jens E. Olsen, Cambridge 2016.

Kirsi Salonen, Kurt Villads Jensen, Scandinavia in the Middle Ages, 900–1550: Between Two Oceans, London–New York 2023.

Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. Marian Biskup, Roman Czaja, Warszawa 2008.

Zakon krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. Roman Czaja, Andrzej Radzimiński, Toruń 2013.

Stanisław Salmonowicz, Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Poznań 1987.

Karin Friedrich, Inne Prusy. Prusy Królewskie i Polska między wolnością a wolnościami (1569–1772), tł. Grażyna Waluga, Poznań 2005.

Fragmenty innych opracowań szczegółowych i edycji źródłowych wykorzystywanych w czasie zajęć zostaną udostępnione przez prowadzącego.