Prowadzony w cyklach: 2024/25Z, 2025/26Z, 2026/27Z

Kod ISCED: 0222

Punkty ECTS: 4

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Historii i Archiwistyki (dla: Wydział Nauk Historycznych)

Struktury społeczne w strefie bałtyckiej w epokach przednowoczesnych 1202-H-SSSB-S2

Zajęcia mają charakter konwersatorium. Przedmiot obejmuje kilka szczegółowych zagadnień z zakresu historii społecznej strefy bałtyckiej, z których każde może być przeanalizowane na zajęciach w formie krótkiej, tj. jednego czy dwóch spotkań (2–4 godz. dydaktyczne), bądź formie długiej, gdzie poświęcone mu może zostać sześć–osiem (12–16 godz. dydaktycznych). W ten sposób tematyka zajęć w konkretnym semestrze może zostać dostosowana do zainteresowań studentów i w danym roku akademickim mogą być omawiane tylko niektóre z przedstawionych niżej tematów. Zbiór proponowanych zagadnień obejmuje zarówno problematykę struktur społecznych okresu średniowiecza, jak i doby wczesnonowożytnej. Niektóre zagadnienia ujęte zostały jako fenomeny dla obu tych epok diachroniczne, tj. w kategoriach „długiego trwania”, inne zaś są propozycjami analizy zjawisk bardziej lokalnych i podlegających szybszym przemianom odbywającym się w krótszej perspektywie czasowej. W programie zajęć uwzględnione zostały zarówno warstwy społeczne zaliczane do elit, jak i warstwy oraz grupy plasujące się niżej w hierarchiach społecznych charakteryzujących epokę przednowoczesną. Poszczególne szczegółowe zagadnienia zostały wydzielone w oparciu o kryterium tematyczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu chronologii i ich wymiaru geograficznego.

Program zajęć obejmuje następujące tematy:
1. Chrystianizacja i powstanie struktur kościelnych w strefie bałtyckiej – modele konwersji i wpływ społeczny Kościoła.
2. Struktury społeczne w krajach nordyckich we wczesnym średniowieczu – między ustrojem rodowym a pierwszymi monarchiami.
3. Prusowie i Liwowie jako przykłady struktur plemiennych w strefie bałtyckiej.
4. Feudalizacja strefy bałtyckiej – wpływ elementów ustroju feudalnego na życie społeczne, gospodarcze i polityczne w Skandynawii, Prusach i Inflantach.
5. Urbanizacja i kolonizacja wiejska w strefie bałtyckiej w późnym średniowieczu – miasto typu zachodniego jako element europeizacji.
6. Szlachta w strefie bałtyckiej w tzw. „długim trwaniu” – od rycerzy do ziemian (XIII–XVIII w.).
7. Społeczeństwa Skandynawii w epoce wczesnonowożytnej militaryzacji.
8. Społeczności wiejskie w krajach skandynawskich w strukturach społecznych i w reprezentacji politycznej w okresie wczesnonowożytnym.
9. Ku nowoczesnemu mieszczaństwu – przemiany w miejskich strukturach społecznych w strefie bałtyckiej w XVIII i pierwszej połowie XIX w.

W cyklu 2024/25Z:

Zajęcia mają charakter konwersatorium. Przedmiot obejmuje kilka szczegółowych zagadnień z zakresu historii społecznej strefy bałtyckiej, z których każde może być przeanalizowane na zajęciach w formie krótkiej, tj. jednego czy dwóch spotkań (2‒4 godz. dydaktyczne), bądź formie długiej, gdzie poświęcone mu może zostać sześć‒osiem (12‒16 godz. dydaktycznych). W ten sposób tematyka zajęć w konkretnym semestrze może zostać dostosowana do zainteresowań studentów i w danym roku akademickim mogą być omawiane tylko niektóre z przedstawionych niżej tematów. Zbiór proponowanych zagadnień obejmuje zarówno problematykę struktur społecznych okresu średniowiecza, jak i doby wczesnonowożytnej. Niektóre zagadnienia ujęte zostały jako fenomeny dla obu tych epok diachroniczne, tj. w kategoriach „długiego trwania”, inne zaś są propozycjami analizy zjawisk bardziej lokalnych i podlegających szybszym przemianom odbywającym się w krótszej perspektywie czasowej. W programie zajęć uwzględnione zostały zarówno warstwy społeczne zaliczane do elit, jak i warstwy oraz grupy plasujące się niżej w hierarchiach społecznych charakteryzujących epokę przednowoczesną. Poszczególne szczegółowe zagadnienia zostały wydzielone w oparciu o kryterium tematyczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu chronologii i ich wymiaru geograficznego.

W cyklu 2025/26Z:

Zajęcia mają charakter konwersatorium. Przedmiot obejmuje kilka szczegółowych zagadnień z zakresu historii społecznej strefy bałtyckiej, z których każde może być przeanalizowane na zajęciach w formie krótkiej, tj. jednego czy dwóch spotkań (2‒4 godz. dydaktyczne), bądź formie długiej, gdzie poświęcone mu może zostać sześć‒osiem (12‒16 godz. dydaktycznych). W ten sposób tematyka zajęć w konkretnym semestrze może zostać dostosowana do zainteresowań studentów i w danym roku akademickim mogą być omawiane tylko niektóre z przedstawionych niżej tematów. Zbiór proponowanych zagadnień obejmuje zarówno problematykę struktur społecznych okresu średniowiecza, jak i doby wczesnonowożytnej. Niektóre zagadnienia ujęte zostały jako fenomeny dla obu tych epok diachroniczne, tj. w kategoriach „długiego trwania”, inne zaś są propozycjami analizy zjawisk bardziej lokalnych i podlegających szybszym przemianom odbywającym się w krótszej perspektywie czasowej. W programie zajęć uwzględnione zostały zarówno warstwy społeczne zaliczane do elit, jak i warstwy oraz grupy plasujące się niżej w hierarchiach społecznych charakteryzujących epokę przednowoczesną. Poszczególne szczegółowe zagadnienia zostały wydzielone w oparciu o kryterium tematyczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu chronologii i ich wymiaru geograficznego.

W cyklu 2026/27Z:

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli: - udział w zajęciach – 30 godz. (1 ECTS) - konsultacje z nauczycielem akademickim ‒ 15 godz. (0,5 ECTS) Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta: - przygotowanie do ćwiczeń (czytanie literatury) – 15 godz. (0,5 ECTS) - przygotowanie prezentacji (referatu) do przedstawienia w trakcie zajęć ‒ 30 godz. (1 ECTS) - przygotowanie się do pisemnego sprawdzianu końcowego ‒ 30 godz. (1 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Student posiada pogłębioną, rozszerzoną i uporządkowaną wiedzę z zakresu historii społecznej krajów regionu Morza Bałtyckiego w okresie przednowoczesnym ‒ K_W01 W2: Student opanował na poziomie rozszerzonym terminologię z zakresu historii społecznej z uwzględnieniem specyfiki regionu Morza Bałtyckiego w okresie przednowoczesnym ‒ K_W02 W3: Student wykazuje pogłębioną znajomość wybranych zagadnień historii społecznej regionu Morza Bałtyckiego w kontekście ogólnoeuropejskim ‒ K_W05 W4: Student zna i rozumie relacje i zależności pomiędzy przeszłością a teraźniejszością w odniesieniu do zagadnień społecznych regionu Morza Bałtyckiego oraz ich wpływ na świadomość i tożsamość współczesnych ludzi i społeczeństw ‒ K_W06 W5: Student ma pogłębioną wiedzę o źródłach informacji dotyczących zagadnień historii społecznej regionu Morza Bałtyckiego; rozumie ich przydatność w badaniach historycznych ‒ K_W10 W6: Student wie, że badania i debata historyczna są procesem stałym, który niesie ze sobą nieustanne zmiany i rozwój poglądów ‒ K_W14

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Student samodzielnie zdobywa i pogłębia wiedzę oraz doskonali umiejętności badawcze z zakresu historii społecznej regionu Morza Bałtyckiego w sposób uporządkowany i systematyczny, wykorzystując nowoczesne technologie informacyjne, techniki pozyskiwania, klasyfikowania i analizowania informacji ‒ K_U01 U2: Student potrafi scharakteryzować i ocenić wzajemne relacje różnych kierunków badań historycznych w odniesieniu do zagadnień historii społecznej ‒ K_U02 U3: Student stosuje świadomie w mowie i w piśmie terminologię właściwą dla historii społecznej, zarówno w pracy badawczej, jak i w popularyzacji wiedzy historycznej ‒ K_U06 U4: Student analizuje, interpretuje i prezentuje zebrane informacje w przejrzystej, usystematyzowanej i przemyślanej formie; stosuje różnorodne, nowoczesne metody i techniki prezentacji wyników badań ‒ K_U08

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Student ma świadomość wartości kultury historycznej, na którą składa się znajomość dziejów, źródeł historycznych, metod badawczych i korzeni historycznych kultury ‒ K_K01 K2: Student uznaje i szanuje odmienne od własnych teorie i poglądy oraz prowadzi polemikę z nimi w sposób etyczny i kulturalny; wykazuje niezależność i samodzielność myśli, szanując jednocześnie prawo innych osób do wykazywania tych samych cech; jest zdolny do okazywania zrozumienia dla świata wartości i postaw ludzi w różnych okresach i kontekstach historycznych ‒ K_K04 K3: Student dąży do obiektywizmu w podejściu do przekazu historycznego, wykazuje odpowiedzialność i odwagę cywilną w sprzeciwianiu się instrumentalizacji wiedzy historycznej przez grupy narodowe, społeczne i polityczne ‒ K_K11

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025/26Z:

Robert Degen
Piotr Kołodziejczak

W cyklu 2026/27Z:

Piotr Kołodziejczak

W cyklu 2024/25Z:

Piotr Kołodziejczak

Metody dydaktyczne

Metody dydaktyczne eksponujące: - pokaz. Metody dydaktyczne podające: - opowiadanie, - pogadanka. Metody dydaktyczne poszukujące: - ćwiczeniowa, - klasyczna metoda problemowa, - referatu, - studium przypadku.

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- opowiadanie
- pogadanka

Metody dydaktyczne poszukujące

- studium przypadku
- referatu
- ćwiczeniowa
- klasyczna metoda problemowa

Rodzaj przedmiotu

przedmiot fakultatywny

Wymagania wstępne

Brak

Kryteria oceniania

Kolokwium – W1, W2, W4, W5, U2, U3
Prezentacje – W3, W4, W6, U1, U4, K3
Aktywność – K1, K2, K3

Kryteria oceniania kolokwium pisemnego:
- bardzo dobry (5) – 4,5–5 pkt
- dobry plus (4+) – 4 pkt
- dobry (4) – 3,5 pkt
- dostateczny plus (3+) – 3 pkt
- dostateczny (3) – 2,5 pkt
- niedostateczny (2) – < 2,5 pkt

Kryteria oceniania prezentacji (referatu) obejmują: dobór zagadnień, logiczność i spójność wywodu (strukturę), stopień wyczerpania tematu (kompletność), wykorzystanie dostępnej literatury przedmiotu i źródeł historycznych, poprawność i klarowność języka, a także użyteczność i atrakcyjność prezentacji multimedialnej.

Skala ocen za prezentację (referat):
- bardzo dobry (5)
- dobry plus (4+)
- dobry (4)
- dostateczny plus (3+)
- dostateczny (3)
- niedostateczny (2)

Ocenę końcową oblicza się jako średnią arytmetyczną ocen uzyskanych przez studenta/studentkę z kolokwium pisemnego i prezentacji (referatu). Ocena końcowa może zostać podniesiona o 0,5 lub 1 stopień na podstawie aktywności w trakcie zajęć.

Praktyki zawodowe

Brak

Literatura

I. Literatura podstawowa:

1. Podręczniki:
- Adam Kersten, Historia Szwecji, Wrocław 1973.
- Lars O. Lagerqvist, Historia Szwecji, tł. Halina Thylwe, Sztokholm 2002.
- Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965.
- Tadeusz Cieślak, Historia Finlandii, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1983.
- Janusz Małłek, Historia Norwegii (do roku 1814), Toruń 2019.
- Michael North, Historia Bałtyku, tł. Adam Peszke, red. Jörg Hackmann, Warszawa 2018.
- The Cambridge History of Scandinavia, vol. 1: Prehistory to 1520, ed. Knut Helle, Cambridge 2003; vol. 2: 1520–1870, ed. E. I. Kouri, Jens E. Olsen, Cambridge 2016.
- Kirsi Salonen, Kurt Villads Jensen, Scandinavia in the Middle Ages, 900–1550: Between Two Oceans, London–New York 2023.
- Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. Marian Biskup, Roman Czaja, Warszawa 2008.
- Zakon krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. Roman Czaja, Andrzej Radzimiński, Toruń 2013.
- Stanisław Salmonowicz, Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Poznań 1987.
- Karin Friedrich, Inne Prusy. Prusy Królewskie i Polska między wolnością a wolnościami (1569–1772), tł. Grażyna Waluga, Poznań 2005.

2. Monografie:
- Zenon Ciesielski, Dzieje kultury skandynawskiej, t. 1: Od pradziejów do Oświecenia, Gdańsk 2016; t. 2: Od Romantyzmu do końca XX wieku, Gdańsk 2016.
- Robert Ferguson, Młot i krzyż. Nowa historia wikingów, tł. Tomasz Szlagor, Wrocław 2016.
- Nils Blomkvist, The Discovery of the Baltic: The Reception of a Catholic World-System in the European North (AD 1075–1225), Leiden–Boston 2005.
- Medieval Christianity in the North: New Studies, ed. Kirsi Salonen, Kurt Villads Jensen, Torstein Jørgensen, Turnhout 2013.
- Making Livonia: Actors and Networks in the Medieval and Early Modern Baltic Sea Region, ed. Anu Mänd, Marek Tamm, Abingdon 2020.
- Henryk Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., Warszawa 1968.
- Andrzej Radzimiński, Kościół w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach 1243–1525. Organizacja – uposażenie – ustawodawstwo – duchowieństwo – wierni, Malbork 2006.
- Władysław Czapliński, Dzieje Danii nowożytnej (1500–1975), Warszawa 1982.
- David Kirby, The Baltic World 1772–1993: Europe’s Northern Periphery in an Age of Change, London–New York 2013.
- Matti Klinge, The Baltic World, Helsinki 1995.
- Grażyna Szelągowska, Kaznodzieje, nauczyciele, politycy. Ruchy przebudzenia religijnego i modernizacja w regionie nordyckim w XIX wieku, Warszawa 2021.

II. Literatura uzupełniająca:
- Philip Line, Wikingowie – wojownicy północy, tł. Katarzyna Skawran, Warszawa 2014.
- Lech Leciejewicz, Normanowie, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1979.
- Guilds, Towns, and Cultural Transmission in the North, 1300–1500, ed. Lars Bisgaard, Lars B. Mortensen, Tom Pettitt, Odense 2013.
- Anna Waśko, „O chłopskich wojnach nie śpiewa się pieśni”. Wizerunek chłopa w szwedzkich źródłach narracyjnych XIV i XV stulecia. Zarys problemu, Przegląd Zachodniopomorski, R. 31 (60): 2016, z. 1, s. 259–281.
- Janusz Małłek, Reprezentacja stanu chłopskiego w Norwegii w XVI i XVII wieku, [in:] Samorządy i reprezentacje chłopskie w Europie Północnej u progu nowożytności (XV–XVIII w.), red. Antoni Czacharowski, Toruń 1990, s. 75–84.
- Robert I. Frost, The Northern Wars: War, State, and Society in Northeastern Europe, 1558–1721, Harlow 2000.
- The European Nobilities in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, vol. 2: Northern, Central and Eastern Europe, ed. H. M. Scott, London–New York 1995.
- Tonny Griffiths, Skandynawia. Wojna z trollami, tł. Barbara Gadomska, Warszawa 2011.

W cyklu 2024/25Z:

Wybrane fragmenty z podręczników:
- Adam Kersten, Historia Szwecji, Wrocław 1973.
- Lars O. Lagerqvist, Historia Szwecji, tł. Halina Thylwe, Sztokholm 2002.
- Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965.
- Janusz Małłek, Historia Norwegii (do roku 1814), Toruń 2019.
- The Cambridge History of Scandinavia, vol. 1: Prehistory to 1520, ed. Knut Helle, Cambridge 2003; vol. 2: 1520‒1870, ed. E. I. Kouri, Jens E. Olsen, Cambridge 2016.
- Kirsi Salonen, Kurt Villads Jensen, Scandinavia in the Middle Ages, 900–1550: Between Two Oceans, London–New York 2023.
- Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. Marian Biskup, Roman Czaja, Warszawa 2008.
- Zakon krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. Roman Czaja, Andrzej Radzimiński, Toruń 2013.
- Stanisław Salmonowicz, Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Poznań 1987.
- Karin Friedrich, Inne Prusy. Prusy Królewskie i Polska między wolnością a wolnościami (1569–1772), tł. Grażyna Waluga, Poznań 2005.

Fragmenty innych opracowań szczegółowych i edycji źródłowych wykorzystywanych w czasie zajęć zostaną udostępnione przez prowadzącego.

W cyklu 2025/26Z:

Fragmenty innych opracowań szczegółowych i edycji źródłowych wykorzystywanych w czasie zajęć zostaną udostępnione przez prowadzącego.

W cyklu 2026/27Z:

Wybrane fragmenty z podręczników:
- Adam Kersten, Historia Szwecji, Wrocław 1973.
- Lars O. Lagerqvist, Historia Szwecji, tł. Halina Thylwe, Sztokholm 2002.
- Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965.
- Janusz Małłek, Historia Norwegii (do roku 1814), Toruń 2019.
- The Cambridge History of Scandinavia, vol. 1: Prehistory to 1520, ed. Knut Helle, Cambridge 2003; vol. 2: 1520–1870, ed. E. I. Kouri, Jens E. Olsen, Cambridge 2016.
- Kirsi Salonen, Kurt Villads Jensen, Scandinavia in the Middle Ages, 900–1550: Between Two Oceans, London–New York 2023.
- Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. Marian Biskup, Roman Czaja, Warszawa 2008.
- Zakon krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. Roman Czaja, Andrzej Radzimiński, Toruń 2013.
- Stanisław Salmonowicz, Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Poznań 1987.
- Karin Friedrich, Inne Prusy. Prusy Królewskie i Polska między wolnością a wolnościami (1569–1772), tł. Grażyna Waluga, Poznań 2005.

Fragmenty innych opracowań szczegółowych i edycji źródłowych wykorzystywanych w czasie zajęć zostaną udostępnione przez prowadzącego.

Uwagi

W cyklu 2024/25Z:

Historia, studia stacjonarne II stopnia

W cyklu 2025/26Z:

Historia, studia stacjonarne II stopnia

W cyklu 2026/27Z:

Historia, studia stacjonarne II stopnia

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1202-H-SSSB-S2 w USOSweb