Prowadzony w cyklach: 2022/23Z, 2023/24L, 2024/25L, 2025/26L

Kod ISCED: 0111

Punkty ECTS: 2

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Historii i Archiwistyki (dla: Wydział Nauk Historycznych)

Podstawy dydaktyki 1202-H-PD-S1

Opis treści kształcenia
Blok 1. Podstawy dydaktyki – pojęcia i charakterystyka procesu uczenia się

Studenci w trakcie wykładów zapoznają się z pojęciem, źródłami oraz przedstawicielami polskiej dydaktyki. Poznają jej przedmiot i zadania. Omawiane są również podstawowe informacje na temat procesu uczenia się (style uczenia się, rodzaje inteligencji, podstawy neuronauk dotyczące procesu uczenia się – aspekty kognitywne nauczania).

Pojęcie, źródła dydaktyki i przedstawiciele polskiej dydaktyki XX wieku.

Systemy dydaktyczne: system dydaktyki tradycyjnej, progresywistycznej, współczesne systemy dydaktyczne, konektywizm.

Podstawowe informacje o uczeniu się.

Blok 2. Projektowanie lekcji

W bloku tematycznym omawiane są elementy związane z projektowaniem lekcji, takie jak cele, środki, metody, zasady, formy i treści kształcenia.

Cele kształcenia – wartości i ich rola w życiu człowieka i społeczeństwa; cele kształcenia ogólnego i zawodowego; cele operacyjne; taksonomia celów; związek celów kształcenia z wychowaniem.

Treści kształcenia – wymagania społeczne, naukowe i dydaktyczne; zasady i kryteria doboru treści kształcenia.

Zasady kształcenia – pojęcie, geneza i podstawowe zasady kształcenia.

Metody aktywizujące w nauczaniu.

Proces projektowania lekcji – budowa, modele, prowadzenie lekcji, style i techniki pracy z uczniami.

Współczesne środki dydaktyczne i rola wizualizacji w nauczaniu – zasady projektowania materiałów dydaktycznych, rola wizualizacji, multimedia, uwaga i skuteczność odbioru informacji wizualnych, dydaktyka interaktywna.

Mind mapping i skuteczne uczenie się.

Materiały dydaktyczne wspomagające kształcenie – prezentacja multimedialna, tutorial, infografika, visual storytelling, wykorzystanie AI w edukacji.

Formy organizacyjne kształcenia – pojęcie, kryteria podziału, system klasowo-lekcyjny, struktura lekcji, formy pracy uczniów.

Na podstawie przykładów studenci opracowują scenariusz i konspekt lekcji, uwzględniając elementy dydaktyczne struktury systemu kształcenia, dobór metod nauczania oraz planowanie procesu ewaluacji w formie oceny kształtującej.

Blok 3. Organizacja procesu kształcenia i budowa środowiska uczenia się

Zbieranie i wykorzystanie informacji o uczniu i klasie – cele poznania, podstawowe sposoby poznawania uczniów i zespołów klasowych, poznanie pojedynczych uczniów, analiza stosunku do nauki szkolnej, uczeń w środowisku pozaszkolnym, refleksja nad własną pracą nauczyciela.

Komunikacja i integracja klasy.

Analiza sytuacji agresji w szkole – rozpoznawanie przejawów agresji, przyczyny i sposoby reagowania, opracowywanie strategii zapobiegania w oparciu o literaturę i zalecenia Ministerstwa.

Proces kształcenia i samokształcenia – teoria poznania a proces kształcenia, relacja nauczania i uczenia się, ogniwa procesu kształcenia, kształcenie wielostronne, proces samokształcenia.

Praca z uczniem zdolnym – pojęcie ucznia zdolnego, diagnozowanie zdolności, formy pracy z uczniem uzdolnionym, rola szkoły i nauczyciela.

Motywacja do uczenia się.

Metody badania i rozwoju zdolności twórczych – zdolności twórcze jako zdolności myślenia, trening twórczości, zdolności kierunkowe.

Indywidualizacja w nauczaniu – dostosowanie działań edukacyjnych do możliwości psychofizycznych uczniów, tempa nauczania, sposoby wyrównywania szans edukacyjnych.

Na przykładzie analizy indywidualnego przypadku studenci opracowują działania edukacyjne dla ucznia, uwzględniając jego możliwości psychofizyczne i tempo nauczania; opisują sposoby wyrównywania szans edukacyjnych w oparciu o praktyczne doświadczenia i literaturę przedmiotu.

Sposoby oceny osiągnięć uczniów i metody oceniania w szkole – system oceniania, egzaminy, sprawdziany, ocena kształtująca, ocena efektywności dydaktycznej nauczyciela.

W cyklu 2023/24L:

Dobór treści zawartych w przedmiocie ma na celu zapoznanie studentów z obszarem nauki jaką jest teoria kształcenia. Studenci poznają proces uczenia się, przedstawicieli subdyscypliny, teorie i systemy dydaktyczne, cele kształcenia, treści, proces kształcenia, zasady oraz metody, formy organizacyjne, środki dydaktyczne, planowanie pracy dydaktycznej.

W trakcie wykładów porównuje się poznane systemy dydaktyczne, koncepcje, zasady i metody kształcenia, podkreśla znaczenie i użyteczność taksonomii celów kształcenia, czynności nauczyciela i uczniów, wartości dydaktycznej metod, form organizacyjnych (lekcyjne, pozalekcyjne i pozaszkolne, stacjonarne, zdalne), planowania metodycznego.

Dobór treści zgodny jest z obowiązującym standardem kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela z dnia 25 lipca 2019 roku.

Całkowity nakład pracy studenta

Całkowity nakład pracy studenta 2 punkty - 60 h: - udział w zajeciach 30 h - 1 punkt ECTS - przygotowanie do egzaminu 30 h - 1 punkt ECTS Prowadzenie notatek z wykładu, studiowanie regularnie prezentowanej na wykładzie literatury (podanej w syllabusie przedmiotu), analiza źródeł. przygotowanie do egzaminu. Praktyczne zastosowania wiedzy (w przypadku odbywanych praktyk) przejawiające się w opracowanych konspektach zajęć i prowadzeniu dokumentacji praktyki. 1. Na podstawie przykładów studenci opracowują scenariusz i konspekt lekcji uwzględniając elementy dydaktyczne struktury systemu kształcenia, w lekcji uwzględniają dobór metod kształcenia, planują proces ewaluacji w formie oceny kształtującej 2. Analizują realną sytuację agresji w szkole - studenci w grupach opracowują sposoby zapobiegania na podstawie literatury i zaleceń Ministerstwa 3. W trakcie dyskusji panelowej studenci prezentują metody pracy z uczniem zdolnym, przedstawiają przykładowe plany pracy z uczniami zdolnymi, omawiają działania nauczyciela oraz szkoły. 4. Studenci na przykładzie analizy indywidualnego przypadku projektują działania edukacyjne dla ucznia uwzględniając jego możliwości psychofizyczne, tempo nauczania, opisują sposoby wyrównywania szans edukacyjnych (opracowanie pisemne indywidualnego przypadku w oparciu o treści zaleconej literatury i kryteria omówione na zajęciach). 5. Studenci w grupach na podstawie programu kształcenia układają test i dobierają kryteria oceny do wybranej jednostki dydaktycznej. Wyniki prac są omawiane i dyskutowane na forum grupy.

Efekty uczenia się - wiedza

Osoba studiująca zna i rozumie: C.W1. usytuowanie dydaktyki w zakresie pedagogiki, a także przedmiot i zadania współczesnej dydaktyki oraz relację dydaktyki ogólnej do dydaktyk szczegółowych; C.W2. zagadnienie klasy szkolnej jako środowiska edukacyjnego: style kierowania klasą, problem ładu i dyscypliny, procesy społeczne w klasie, integrację klasy szkolnej, tworzenie środowiska sprzyjającego postępom w nauce oraz sposób nauczania w klasie zróżnicowanej pod względem poznawczym, kulturowym, statusu społecznego lub materialnego; C.W3. współczesne koncepcje nauczania i cele kształcenia – źródła, sposoby ich formułowania oraz ich rodzaje; zasady dydaktyki, metody nauczania, treści nauczania i organizację kształcenia oraz pracy uczniów; C.W4. zagadnienie lekcji jako jednostki dydaktycznej oraz jej budowę, modele lekcji i sztukę prowadzenia lekcji, a także style i techniki pracy z uczniami; interakcje w klasie; środki dydaktyczne; C.W5. konieczność projektowania działań edukacyjnych dostosowanych do zróżnicowanych potrzeb i możliwości uczniów, w szczególności możliwości psychofizycznych oraz tempa uczenia się, a także potrzebę i sposoby wyrównywania szans edukacyjnych, znaczenie odkrywania oraz rozwijania predyspozycji i uzdolnień oraz zagadnienia związane z przygotowaniem uczniów do udziału w konkursach i olimpiadach przedmiotowych; autonomię dydaktyczną nauczyciela; C.W6. sposoby i znaczenie oceniania osiągnięć szkolnych uczniów: ocenianie kształtujące w kontekście efektywności nauczania, wewnątrzszkolny system oceniania, rodzaje i sposoby przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów zewnętrznych; tematykę oceny efektywności dydaktycznej nauczyciela i jakości działalności szkoły oraz edukacyjną wartość dodaną;

Efekty uczenia się - umiejętności

Osoba studiująca potrafi: C.U1. zidentyfikować potrzeby dostosowania metod pracy do klasy zróżnicowanej pod względem poznawczym, kulturowym, statusu społecznego lub materialnego; C.U2. zaprojektować działania służące integracji klasy szkolnej; C.U3. dobierać metody nauczania do nauczanych treści i zorganizować pracę uczniów; C.U4. wybrać model lekcji i zaprojektować jej strukturę; C.U5. zaplanować pracę z uczniem zdolnym, przygotowującą go do udziału w konkursie przedmiotowym lub współzawodnictwie sportowym; C.U6. dokonać oceny pracy ucznia i zaprezentować ją w formie oceny kształtującej;

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Osoba studiująca jest gotowa do: C.K1.: twórczego poszukiwania najlepszych rozwiązań dydaktycznych sprzyjających postępom.

Metody dydaktyczne

pokaz, wykład informacyjny, dyskusja, formy praktyczne na zajęciach. wykład informacyjny i lpnwersatoryjny prezentacja multimedialna analiza źródeł i literatury przedmiotu.

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- opis
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- panelowa
- projektu
- studium przypadku

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody oparte na współpracy
- metody odnoszące się do autentycznych lub fikcyjnych sytuacji
- metody służące prezentacji treści
- metody wymiany i dyskusji

Wymagania wstępne

Brak - przedmiot jest realizowany w ramach przygotowania pedagogicznego

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2023/24L:

Maciej Krotofil
Dorota Siemieniecka

W cyklu 2024/25L:

Dorota Siemieniecka

W cyklu 2022/23Z:

Maciej Krotofil
Dorota Siemieniecka

W cyklu 2025/26L:

Robert Degen
Lidia Wiśniewska-Nogaj

Kryteria oceniania

Egzamin pisemny (trzy otwarte pytania) – podstawowa forma zaliczenia przedmiotu - efekty: CW1, W2, W3, W4, W5, W6; CU1, U2, U3, U4, U5, U6; CK1.

Termin "0" .Test bez dostępu do podręczników oraz pytanie otwarte

Kryteria oceniania:
niedostateczny – <50
dostateczny – 50%
dostateczny plus – 60%
dobry – 70%
dobry plus – 80%
bardzo dobry – 90–100%

Aktywność na zajęciach – dodatkowo uwzględniana w ocenie końcowej (C.K1.)

Praktyki zawodowe

Zajęcia stanowią przygotowanie do praktyk zawodowych.

Literatura

Realizowane na zajęciach treści osoba studiująca może znaleźć w następujących pozycjach:

Literatura podstawowa:

Siemieniecka D., Karwasz G., (2023). (Eds.), Dydaktyka i pedagogika kognitywistyczna. Zasady ogólne i implementacje w fizyce. Toruń:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Anders R. J.(1994). Uczymy się nauczać. Warszawa: WSiP.

Bereźnicki F. (2001). Dydaktyka kształcenia ogólnego. Kraków: Impuls. Davis R., Alexander L., Yelon S. (1983). Konstruowanie systemu kształcenia. Warszawa: PWN.

Boraczyńska, M., Dzierzgowska I., Pasich L. (2012). Uczeń zdolny-metody pracy. Wydawnictwo: Raabe.

Brophy, J.(2004). Motywowanie uczniów do nauki. Warszawa: PWN.

Cywińska M. Rozwijanie motywacji uczniów do nauki, https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/6568/1/se_20_2012_cywinska.pdf

Denek, K. (2005). Ocenianie szkolne w kontekście efektywności i kształcenia zorientowanego na jakość, Biuletyn Badawczy CKE, 5/2005.

Ebu J., Smutny J. (1998). Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzież. Warszawa: WSiP.

Gagn’e R., Briggs L., Wager W. (1992). Zasady projektowania dydaktycznego. Warszawa: WSiP.

Kruszewski K. (1993). 45 minut. Prawie cała historia lekcji. Warszawa: PWN.

Kruszewski, K. (1987). Zmiana i wiadomość. Perspektywa dydaktyki ogólnej. Warszawa: PWN.

Kruszewski, K., Konarzewski K. (1991). Sztuka nauczania. Warszawa: PWN.

Kupisiewicz, Cz. (1994). Podstawy dydaktyki ogólnej. Warszawa: „BGW”.

Limont W.(2010). Uczeń zdolny. Gdańsk: GWP.

Nalaskowski, S. (2000). Metody nauczania. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Nęcka, E. (1998). Trening twórczości podręcznik dla psychologów, pedagogów i nauczycieli. Kraków: Impuls.

Niemierko, B. (1998). Między oceną szkolną a dydaktyką. Bliżej dydaktyki. Warszawa: WSiP.

Niemierko, B. (2002). Ocenianie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki. Warszawa.

Niemierko, B. (2007). Kształcenie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Siemieniecka, D., Siemieniecki B. (2019). Teorie kształcenia w świecie cyfrowym. Kraków: Impuls.

Literatura uzupełniająca:

Siemieniecka D., Skibińska M, Majewska K. (2020). Cyberagresja – zjawisko, skutki, zapobieganie.Toruń: UMK.

Siemieniecki B., Wiśniewska L., Kwiatkowska W. (2020). Agresja- zjawisko, skutki, zapobieganie. Perspektywa pedagogiki kognitywistycznej, psychoprofilaktyki oraz edukacji moralnej, UMK, Toruń 2020

W cyklu 2022/23Z:

1. Anders R. J., Uczymy się nauczać, Warszawa 1994
2. Bereźnicki F., Dydaktyka kształcenia ogólnego, Oficyna Wydawnicza „IMPULS”, Kraków 2001
3. Davis R., Alexander L., Yelon S., Konstruowanie systemu kształcenia. PWN, Warszawa 1983.
4. Denek K., Aksjologiczne aspekty edukacji szkolnej. Wyd. A. Marszałek, Toruń 1999.
5. Denek K., Wartości i cele edukacji szkolnej. UAM, Poznań – Toruń 1994.
6. Ebu J., Smutny J., Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzieży. WSiP, Warszawa 1998.
7. Gagn’e R., Briggs L., Wager W., Zasady projektowania dydaktycznego. WSiP, Warszawa 1982, 1992.
8. Galloway Ch., Psychologia uczenia się i nauczania. PWN, Warszawa 1988.
9. Jaques D., Uczenie się w grupach. Ośrodek Kształcenia i Doskonalenia Kadr Instytut Technologii Eksploatacji. MEN. 1997
10. Kruszewski K. (red.), Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela, Wyd. PWN, Warszawa 2004
11. Kruszewski K. Zmiana i wiadomość. Perspektywa dydaktyki ogólnej. PWN, Warszawa 1987
12. Kruszewski K., 45 minut. Prawie cała historia lekcji. PWN, Warszawa 1993.
13. Kruszewski K., Konarzewski K., Sztuka nauczania, PWN, Warszawa 1991
14. Kruszewski K., Nauczanie programowane w systemie dydaktycznym. Warszawa 1972.
15. Kupisiewicz Cz., Podstawy dydaktyki ogólnej. „BGW”, Warszawa 1994.
16. Kwieciński Z., Śliwerski B. (red.), Pedagogika. Podręcznik akademicki, Wyd. PWN, Warszawa 2003, tom.1, 2
17. Leigh D., Praktyczne metody pracy zespołowej. Ośrodek Kształcenia i Doskonalenia Kadr Instytut Technologii Eksploatacji. MEN, 1997.
18. Lewowicki T., Dydaktyka różnicowa, PWN, Warszawa 1977.
19. Lewowicki T., Przemiany Oświaty. Żak, Warszawa 1994.
20. Niemierko B., Kształcenie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007
21. Nalaskowski S., Humanizm i podmiotowość w wychowaniu, Toruń 1991.
22. Nalaskowski S., O ideale wychowania i celach kształcenia, Toruń 1993.
23. Nalaskowski S., Dydaktyka ogólna. Projekt programu, Toruń 1994.
24. Niemierko B., Kształcenie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007
25. Silberman M., Uczymy się uczyć, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005
26. Siemieniecki B., Środki dydaktyczne w procesie myślenia twórczego, Wydawnictwo Naukowe WSP, Kraków 1991
27. Siemieniecka D., Metoda projektów w budowie i realizacji systemu kształcenia dorosłych, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2012
28. Siemieniecka D., Siemieniecki B., Teorie kształcenia w świecie cyfrowym, Impuls, Kraków 2019.
29. Sośnicki S., Teoria środków wychowania, Warszawa : Nasza Księgarnia, 1973
30. Sośnicki K., Dydaktyka ogólna, UMK, Toruń 1948
31 Zaczyński W. P., Uczenie się przez przeżywanie, Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1990
32. Zaczyński W.P., Praca badawcza nauczyciela, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995
33. Niemierko B., Między oceną szkolną a dydaktyką. Bliżej dydaktyki. WSiP, Warszaw 1998
34. Okoń W., Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 1996
35. Okoń W., Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej. Wyd. Żak, Warszawa 1996.
36. Ornstein A., Hunkins F., Program szkolny, założenia, zasady, problematyka. WSiP, Warszawa 1998.
37. Perrott E., Efektywne nauczanie. WSiP, Warszawa 1995.
38. Brophy J.: Motywowanie uczniów do nauki, PWN, Warszawa 2004
39. Cywińska M.: Rozwijanie motywacji uczniów do nauki, https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/6568/1/se_20_2012_cywinska.pdf
40. McGinnis A.L.: Sztuka motywacji, http://www.mcksokol.pl/media/File/Pedagogika%20-%20Alan%20Loy%20McGinnis%20-%20Sztuka%20Motywacji.pdf
41. Nęcka E., Trening twórczości podręcznik dla psychologów, pedagogów i nauczycieli. Impuls, Kraków 1998.
42. Siemieniecka D., Skibińska M, Majewska K., Cyberagresja – zjawisko, skutki, zapobieganie, UMK, Toruń 2020
43. Siemieniecki B., Wiśniewska L., Kwiatkowska W., Agresja- zjawisko, skutki, zapobieganie. Perspektywa pedagogiki kognitywistycznej, psychoprofilaktyki oraz edukacji moralnej, UMK, Toruń 2020

W cyklu 2023/24L:

Literatura obowiązkowa:
1. Galloway Ch., Psychologia uczenia się i nauczania, T. I, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988, rozdz. 3. Formułowanie celów ogólnych i szczegółowych: poznawczych, s. 43-76; s. 55-56 i 76-82; s. 82-92.
2. Kruszewski K. (red.), Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela, Wyd. PWN, Warszawa 2004, rozdz. 1. Cele kształcenia, s. 17-35; rozdz. 14. Scenariusze, s. 472-514.
3. Kupisiewicz Cz., Dydaktyka. Podręcznik akademicki, Impuls, Kraków 2012, wydanie trzynaste zmienione, s. 85-105.
4. Niemierko B., Kształcenie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007
5. Wójcik A. M., Podstawy dydaktyki dla studentów przygotowujących się do zawodu nauczyciela, UMCS, Lublin 2020.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1202-H-PD-S1 w USOSweb