Magia w świecie antycznym 1201-OG-MSA

Magia i zabiegi magiczne przenikały różne sfery życia starożytnych. Część takich zjawisk i związanych z nimi zwyczajów jest łatwa do rozpoznania i wydaje się nam oczywista jak chociażby wkładania amuletów pomiędzy zwoje zabezpieczające mumię w celu zapewnienia zmarłemu bezpiecznej drogi w zaświaty. Ale jak się okazuje nie tylko amulety chroniły ducha zmarłej osoby przed demonami i niebezpieczeństwami jego ostatniej wędrówki. Wiele formuł magicznych i symboli umieszczonych na sarkofagu i grobowcu pełniło podobną formę. Podobnie inne zabiegi umożliwiały duchową wędrówkę z zaświatów do świata żywych. Duchy i demony towarzyszyły nie tylko Egipcjanom ale również mieszkańcom starożytnego Bliskiego Wschodu a magiczne znaki i formuły mogły ochronić człowieka przed zgubnym działaniem złych mocy. Także starożytni Grecy i Rzymianie nie stronili od magii zarówno tej ochronnej jak i miłosnej. Magia to nie tylko zaklęcia i niezrozumiałe znaki to także swego rodzaju tajemnica i działania wykraczające poza ogólnie przyjęty rytuał religijny. W tym kontekście o sferę magii ocierają się również tajemne – misteryjne rytuały związane z kultem Demeter i Dionizosa. Magia to nie tylko działania łączące świat bogów i ludzi to także zabiegi i rytuały medyczne i magia codzienna ochronna i miłosna. Dowody używania magii, również w kontekście znalezisk archeologicznych, przetrwały do czasów współczesnych zarówno wśród znalezisk wyposażenia grobowego jaki i architektury świątynnej oraz przestrzeni domowej. Analiza takich źródeł archeologicznych zazwyczaj jest utrudniona a ich interpretacja rzadko bywa oczywista i jest możliwa tylko w wyniku badań kontekstowych, uwzględniających zarówno źródła pisane, epigraficzne jak i ikonograficzne.

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli: – udział w wykładach – 30 godz.; – konsultacje z nauczycielem akademickim – 5 godz. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta: – czytanie literatury – 10 godz.; – przygotowanie do sprawdzianu pisemnego – 15 godz. Łącznie: 60 godz. (2 punkty ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

Student: – W1: ma podstawową wiedzę o miejscu i znaczeniu archeologii w systemie nauk oraz specyfice archeologii antycznej; – W2: zna podstawowe pojęcia i metodykę stosowane w badaniach porównawczych w dziedzinie kultury antycznej; – W3: posiada podstawową wiedzę pozwalającą na analizę i interpretację źródeł archeologicznych przydatnych dla poznania zwyczajów religijnych związanych ze sferą symboliczną ; – W4: posiada wiedzę pozwalającą na analizę znaczenie kontekstu archeologicznego w procesie interpretacji zabytków antycznych związanych z kulturą materialną i duchową.

Efekty uczenia się - umiejętności

Student: – U1: potrafi rozpoznać konteksty i źródła archeologiczne związane ze sferą symboliczno-religijną; – U2: posiada podstawowe umiejętności badawcze, obejmujące formułowanie i analizę problemów badawczych dotyczących analizy źródeł związanych z ze sferą symboliczno-duchową

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Student: – K1: ma świadomość znaczenia dziedzictwa antyku dla kształtowania się kultury zachodnioeuropejskiej; – K2: ma świadomość potrzeby uczenia się przez całe życie; – K3: ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kulturowego.

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025/26L:

Inga Głuszek
Jakub Mosiejczyk

W cyklu 2026/27L:

Inga Głuszek

Metody dydaktyczne

Metoda dydaktyczna podająca: wykład informacyjny (konwencjonalny) z prezentacją multimedialną.

Wymagania wstępne

brak

Kryteria oceniania

Metody oceniania:
– sprawdzian pisemny – W1, W2, W3, W4, U1, U2.

Kryteria oceniania:
– obecność na zajęciach (dopuszczalne są dwie nieobecności bez usprawiedliwienia, 50% nieobecności na wykładach uniemożliwia postawienie oceny pozytywnej)
– sprawdzian pisemny (test złożony z pytań zamkniętych), oceniany w następujący sposób: niedostateczny (2) – mniej niż 15 pkt (50%); dostateczny (3) – 15 pkt (50%); dostateczny plus (3,5) – 18 pkt (60%); dobry (4) – 21 pkt (70%); dobry plus (4,5) – 24 pkt (80%); bardzo dobry (5) – 27 pkt (90%)
- projekt kreatywny zamiast sprawdzianu pisemnego (szczegółowe warunki oceny zostaną przedstawione przez prowadzącego w trakcie zajęć)
Projekt kreatywny – twórcza praca własna

Cel projektu
Projekt ma na celu twórcze wykorzystanie wiedzy zdobytej podczas wykładu oraz wykazanie umiejętności interpretacji, krytycznego myślenia i samodzielnego formułowania wniosków. Powinien łączyć treści kursu z perspektywą wybranego kierunku studiów lub własnymi zainteresowaniami.

Forma projektu
Projekt nie może mieć formy eseju ani referatu. Dopuszczalne są m.in.: opowiadanie, dialog, scenariusz, komiks, plakat, fotoreportaż, projekt muzealny, podcast, film, blog, cyfrowa narracja, gra edukacyjna, scenariusz warsztatów lub inna forma uzgodniona z prowadzącym.

Warunki zaliczenia

- wyraźny związek z tematyką wykładu,
- samodzielny i autorski charakter pracy,
- własna interpretacja lub refleksja,
- wykorzystanie co najmniej 3 źródeł (naukowych lub popularnonaukowych),
- dołączenie krótkiego komentarza (maks. 1 strona) zawierającego: cel rojektu, uzasadnienie wyboru formy, wykorzystane źródła, związek z tematyką wykładu oraz krótką autorefleksję.

Dopuszcza się korzystanie z narzędzi cyfrowych i AI wyłącznie jako wsparcia procesu twórczego, a nie zastępstwa własnej pracy intelektualnej.

Kryteria oceny

- zgodność z tematyką wykładu – 20%,
- oryginalność i kreatywność – 25%,
- poziom merytoryczny – 25%,
- samodzielność i refleksyjność – 15%,
- jakość wykonania – 15%.

Uwaga
Najważniejsze są: oryginalność, umiejętność interpretacji i twórcze wykorzystanie wiedzy. Ocenie podlega przede wszystkim wartość merytoryczna i autorski wkład, a nie profesjonalny poziom techniczny wykonania. Można wykorzystać kompetencje wynikające z własnego kierunku studiów, o ile pozostają one w związku z tematyką wykładu.

Projekty realizowane w parach lub zespołach
Dopuszcza się realizację projektu w zespołach. Projekt zespołowy (2 lub do 4 osób) może być realizowany wyłącznie przez studentów uczestniczących w wykładzie i podlegających zaliczeniu przedmiotu. Osoby spoza kursu mogą wspierać realizację projektu wyłącznie w zakresie konsultacyjnym lub technicznym, nie są uznawane za współautorów projektu i nie podlegają ocenie. Student uczestniczący w wykładzie ponosi pełną odpowiedzialność za stronę merytoryczną projektu.

Warunki realizacji projektu w parach
1. Projekt musi mieć większy zakres niż praca indywidualna. Projekt zespołowy powinien cechować się wyższym stopniem złożoności, rozbudowaniem lub interdyscyplinarnością niż projekt wykonywany indywidualnie.

2. Obowiązkowy podział odpowiedzialności. Studenci zobowiązani są do wyraźnego określenia zakresu prac wykonanych przez każdą osobę.

3. Do projektu należy dołączyć opis wkładu indywidualnego, zawierający:
- podział zadań,
- zakres odpowiedzialności każdej osoby,
- wskazanie elementów opracowanych samodzielnie i wspólnie
- każda osoba przygotowuje krótki komentarz (ok. ½ strony), odpowiadając na pytania: jaki był mój wkład w projekt, jakie zadania realizowałam/em, czego nauczyłam/em się podczas pracy?

4. Minimalny indywidualny wkład każdej osoby. Student musi wykazać realny, merytoryczny wkład własny w projekt w dopuszczalnych proporcjach (2os: 50/50 lub 60/40; 3os: 30/30/40 lub 35/35/30; 4os: 25/25/25/25 lub 35/25/20/20 lub 30/30/20/20). Niedopuszczalna jest sytuacja, w której jedna osoba wykonuje większość pracy, a inne pełnią wyłącznie funkcję pomocniczą.

5. Ocena
Projekt może zostać oceniony:
- wspólnie (za efekt końcowy) przy restrykcyjnym zachowaniu wskazanych proporcji,
- z możliwością różnicowania oceny indywidualnej (o ½ stopnia) w zależności od zaangażowania, przy restrykcyjnym zachowaniu wskazanych proporcji.

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

Abusch T., van der Toorn K., Mesopotamian magic, Groningen, 1999.
Collins D., Magic in the ancient Greek world, Oxford, 2008.
Ghalioungui P., Magic and medical science in ancient Egypt, London, 1963
Kerényi K., Dionizos: archetyp życia niezniszczalnego, Kraków, 1997.
Kerényi K., Eleusis: archetypowy obraz matki i córki, Kraków, 2004.
Kerényi K., Hermes przewodnik dusz, Warszawa 1993.
Kerényi K., Misteria Kabirów. Prometeusz, Warszawa 2000.
Meyer M., Mirecki P., Ancient magic and ritual power, Leiden 1995.
Petropoulos J.C.B., Greek magic: ancient, medieval and modern, London 2008.
Stratton K. B., Kalleres D. S., Daughters of Hecate: women and magic in the ancient world, Oxford 2014.
Wypustek A., Magia antyczna, Wrocław 2001.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1201-OG-MSA w USOSweb