Kultura i środowisko u schyłku starożytności i w początkach średniowiecza 1201-AS-KSSSPS-S1

Treścią zajęć będzie przedstawienie głównych procesów społeczno-kulturowych w powiązaniu z kierunkami eksploatacji środowiska przyrodniczego i jego dynamiką na Niżu Polskim w okresie między V a XI stuleciem. Podczas zajęć zostaną zaprezentowane najbardziej istotne zagadnienia dotyczące kwestii osadniczych i gospodarczych wchodzących w zakres tzw. archeologii osadnictwa, jak i wybrane zagadnienia z zakresu archeologii środowiskowej. Szczególny nacisk położony zostanie na wzajemne relacje pomiędzy kulturą a środowiskiem przyrodniczym.
Tematy:
1. Kwestie terminologiczne i metodyczne,kultura i środowisko przyrodnicze na przełomie starożytności i wczesnego średniowiecza jako system powiązanych ze sobą elementów;
2. Główne elementy krajobrazu przyrodniczo-kulturowego i metody ich badania;
3. Procesy adaptacyjne, przystosowanie człowieka do środowiska przyrodniczego, podział przestrzeni - czynniki i uwarunkowania;
4. Studia interdyscyplinarne w zakresie badań osadnictwa i jego uwarunkowań środowiskowych, wybrane przykłady (Ostrów Lednicki, Kałdus, Nowy Dworek, Żółte).

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczyciela: - udział w konwersatorium - 15 godzin - konsultacje z nauczycielem - 5 godzin Praca własna studenta: - czytanie literatury - 15 godzin; - przygotowanie referatu - 25 godzin razem 60 godzin (2 pkt ECTS) Laboratorium Godziny realizowane z udziałem nauczyciela: - udział w laboratoriach - 15 godzin - konsultacje z nauczycielem akademickim - 5 godzin Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta: - czytanie literatury - 10 godzin; - przygotowanie referatu i prezentacji multimedialnej - 30 godzin Łącznie: 60 godzin (2 pkt ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

Student: - W1: ma zaawansowaną wiedzę o znaczeniu archeologii środowiskowej w badaniach nad procesami społeczno-kulturowymi na przełomie starożytności i wczesnego średniowiecza na Niżu Polskim (K_W01); - W2: zna pojęcia i terminologię stosowane w archeologii środowiskowej, szczególnie przydatne w studiach nad Niżem Polskim (przede wszystkim Słowiańszczyzna Zachodnia) (K_W02); - W3: ma zaawansowaną wiedzę z zakresu archeologii środowiskowej, między innymi dotyczącą uprofilowanie studiów interdyscyplinarnych (K_W04); - W4: na zaawansowaną wiedzę o powiązaniach archeologii środowiskowej z innymi dyscyplinami znajdującymi się w obszarze nauk humanistycznych i społecznych (K_W05).

Efekty uczenia się - umiejętności

Student: - U1: potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje z wykorzystaniem źródeł i metod archeologicznych stosowanych w archeologii osadnictwa i archeologii środowiskowej (K_U01); - U2: potrafi rozpoznać różne materialne pozostałości procesów osadniczych związanych z eksploatacją środowiska przyrodniczego oraz przeprowadzić ich krytyczną analizę i interpretację w celu określenia ich treści i znaczeń (K_U05); - U3: posiada umiejętność merytorycznego argumentowania z wykorzystaniem poglądów innych autorów oraz formułowania wniosków (K_U06).

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Student: - K1: potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie i innych zadania (K_K01); - K2: wykazuje niezależność i samodzielność w myśleniu, rozumiejąc i szanując jednocześnie prawo innych osób do tego samego (K_K05); - K3: wykazuje podstawową odpowiedzialność i odwagę cywilną w przedstawianiu obrazu dziejów, zgodnego z aktualnym stanem wiedzy archeologicznej (K_K07).

Metody dydaktyczne

Wykład Metoda dydaktyczna podająca: wykład informacyjny (konwencjonalny) z prezentacją multimedialną. Laboratorium Metoda dydaktyczna poszukująca: ćwiczeniowa, referatu, prezentacje multimedialne.

Wymagania wstępne

Brak

Koordynatorzy przedmiotu

Wojciech Chudziak

Literatura

Buko A., Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej, Warszawa 2005
Człowiek na Pograniczu, t. 1-2, red. W. Chudziak, R. Kaźmierczak, Toruń 2020
Chudziak W., Człowiek i środowisko w okresie wczesnohistorycznym na Niżu Polskim, Środowisko-Człowiek-Cywilizacja, t. 1, red.M. Makohonienko, D. Makowiecki, Z. Kurnatowska, Poznań 2007, s. 35-42..
Dzieduszycki W, Kupczyk M, Gopło. Przyroda i człowiek, Poznań 1993
Dzieduszycki W., Eksploatacja zasobów leśnych w rejonie Kruszwicy we wczesnym średniowieczu, Archeologia Polski, 22, 1977
Kobyliński Z., Struktury osadnicze na ziemiach polskich i schyłku starożytności wczesnego średniowiecza, Wrocław 1988
Kurnatowska Z., Kurnatowski S., Rola zespołowych prac interdyscyplinarnych w całości postępowania badawczego, Środowisko-Człowiek-Cywilizacja, t. 1, red.M. Makohonienko, D. Makowiecki, Z. Kurnatowska, Poznań 2007, s. 15-22.
Kurnatowski S., Osadnictwo i jego rola w kształtowaniu się krajobrazu, Folia Quaternaria 29, 1968;
Kurnatowski S., Wczesnośredniowieczny przełom gospodarczy w Wielkopolsce oraz jego konsekwencje krajobrazowe i demograficzne, Archeologia Polski 20, 1975
Machajewski H., Pradolina środkowej Parsęty u schyłku starożytności i na początku wczesnego średniowiecza (II/III w.- VII/VIII w. n.e.), Pradoliny pomorskich rzek. Kontakty kulturowe i handlowe społeczeństw w pradziejach i wczesnym średniowiecza, Gdańsk 2017.
MSL, t. 2, Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Kałdusie. Studia archeologiczno-przyrodnicze, red. W. Chudziak, Toruń 2005.
MSL, t. 8, Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Kałdusie. Studia archeologiczno-paleoprzyrodnicze, red. W. Chudziak, A. Noryśkiewicz, Toruń 2016
Tyszkiewicz J., Ludzie i przyroda w Polsce średniowiecznej, Warszawa 1983.
Wyrwa A., O wieloaspektowym badaniu przeman kulturowych w prahistorii i czasach historycznych refleksji kilka, Środowisko-Człowiek-Cywilizacja, t. 1, red.M. Makohonienko, D. Makowiecki, Z. Kurnatowska, Poznań 2007, s. 43-56.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1201-AS-KSSSPS-S1 w USOSweb