Kultura i przyroda w średniowieczu i czasach nowożytnych 1201-AS-KPSCN-S1

Wykład ma na celu zapoznanie słuchaczy z wzajemnymi uwarunkowaniami pomiędzy kulturą średniowiecza i nowożytności a wybranymi elementami środowiska przyrodniczego. Punkt ciężkości zostanie położony na problematykę związaną z lokalizacją obiektów obronnych oraz na wykorzystanie wody w tego rodzaju formach osadnictwa, a także w miastach. Jako przykłady z badań archeologicznych przywoływane będą przede wszystkim stanowiska i materiały ruchome z ziem Polski, zwłaszcza zaś z ziemi chełmińskiej.
Tematyka laboratorium obejmować będzie informacje na temat procesów degradujących obiekty zabytkowe wykonane z drewna, skór, poroża i tkanin. Na podstawie różnych stanowisk omówione zostaną czynniki środowiskowe prowadzące do deterioracji wybranych grup przedmiotów. Zwrócona zostanie również uwaga na czynniki prowadzące do destrukcji wyposażenia grobowego. W tym aspekcie rozpatrywany będzie wpływ poziomu rozkładu zwłok na stan zachowania obiektów zabytkowych. W celu zrozumienia tych złożonych procesów pokrótce omówione zostaną kolejne etapy rozkładu zwłok i czynniki przyspieszające i spowalniające ich degradację.

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli akademickich (35 godz.): - 15 godz. - udział w wykładzie, - 15 godz. - udział w laboratorium, - 5 godz. – konsultacje. Czas poświęcony na indywidualną pracę studenta (40 godz.): - 10 godz. - przygotowanie do wykładu, - 10 godz. - przygotowanie do laboratorium, - 10 godz. - przygotowanie do zaliczenia wykładu (praca pisemna), - 10 godz. - przygotowanie do zaliczenia laboratorium (zaliczenie ustne). Łącznie 75 godz. (2,5 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

- ma pogłębioną wiedzę o wpływie środowiska na stan zachowania obiektów zabytkowych (K_W01), - zna przyrodnicze uwarunkowania położenia średniowiecznych (przede wszystkim obiektów powstających od XIII wieku) i nowożytnych założeń obronnych z terenu Polski (K_W04), - posiada wiedzę dotyczącą wykorzystania wody w średniowieczu i nowożytności, zwłaszcza w założeniach obronnych i miastach, na przykładzie Polski (K_W04), - posiada wiedzę na temat metod analizy i interpretacji różnych wytworów kultury (K_W07).

Efekty uczenia się - umiejętności

- docenia i wykorzystuje dostępne wyniki badań przyrodniczych w studiach nad elementami kultury średniowiecza i nowożytności z terenu Polski (K_U01), - zna zasady i specyfikę prowadzenia badań archeologicznych dotyczących osadnictwa średniowiecznego (szczególnie od XIII wieku) i nowożytnego z ziem Polski z uwzględnieniem elementów środowiska przyrodniczego (K_U02), - rozpoznaje i potrafi opisać podstawowe kategorie zabytków archeologicznych z surowców organicznych, datowane na średniowiecze i czasy nowożytne (K_U05).

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

- potrafi współdziałać i pracować w interdyscyplinarnym zespole badawczym (K_K02), - potrafi współdziałać i pracować w zespole badawczym realizującym problematykę związaną z badaniami nad kulturą średniowiecza i nowożytności w kontekście środowiska przyrodniczego (K_K02), - potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub innych zadania badawczego (K_K03).

Metody dydaktyczne

wykład: wykład informacyjny, wykład analityczny, wykład problemowy, prezentacja multimedialna laboratorium: praca na materiale źródłowym (źródła archeologiczne), pokaz z opisem, prezentacja multimedialna, dyskusja

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- opis
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Metody dydaktyczne poszukujące

- ćwiczeniowa
- klasyczna metoda problemowa

Rodzaj przedmiotu

przedmiot fakultatywny

Koordynatorzy przedmiotu

Marcin Wiewióra

Kryteria oceniania

wykład: obecność na zajęciach, zaliczenie (praca pisemna);
w przypadku zajęć on-line zaliczenie na podstawie obecności oraz notatek i uwag dotyczących tematyki wykładów; w razie braku aktywności i/lub nieobecności - pisemna praca zaliczeniowa

laboratorium: obecność na zajęciach, aktywne uczestnictwo w zajęciach; zaliczenie ustne, oceniane w następujący sposób: niedostateczny (2) - 15%, dostateczny (3) – 20%, dostateczny plus (3,5) - 30%, dobry (4) - 45%, dobry plus (4,5) – 75%, bardzo dobry (5) – 90%.

Literatura

- Z. Gloger, Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce, t. II, Warszawa 1909,
- A. Brückner, Encyklopedia staropolska, Warszawa 1939,
- K. Ślaski, Zasięg lasów Pomorza w ostatnim tysiącleciu, Przegląd Zachodni, R. VII, nr 5/6, 1951, s. 207-263,
- S. Warcholik, Walka miasta o wodę. Dawne wodociągi w Bochni, Kwartalnik Historii kultury Materialnej, r. 6, z. 4, 1958, s. 640-648,
- J. Barnycz-Gupieniec, Tokarstwo i bednarstwo z XIII-XIV wieku na osadzie miejskiej w Gdańsku, Materiały Zachodniopomorskie, t.7, 1961, Szczecin, s. 391-434,
- M. Polakiewicz, Obróbka drewna, obróbka rogu, Toruń 1969,
- T. Poklewski, Spicymierska włość grodowa w średniowieczu. Obraz gospodarczy, Acta Archaeologica Lodziensia, nr 24, Łódź 1975,
- A. Rutkowska-Płachcińska, A. Keckowa, D. Molenda, Z. Kamieńska, B. Baranowski (red.), Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t. 2-4, Warszawa 1978
- L. Kajzer, Studia nad świeckim budownictwem obronnym województwa łęczyckiego w XIII-XVII wieku, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Archaeologica 1, Łódź 1980,
- A. Samsonowicz, Wytwórczość skórzana w Polsce wczesnofeudalnej, Wrocław 1982,
- L. Kajzer, Dwory obronne wieluńskiego w XIII-XVII wieku, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Archaeologica 6, Łódź 1984,
- A. Kola, G. Wilke, Archeologia podwodna. Badania w akwenach śródlądowych Europy Środkowej i Wschodniej, Toruń 1985,
- M. Biskup, G. Labuda, Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach. Gospodarka-Społeczeństwo-Państwo-Ideologia, Gdańsk 1986,
- G. Wilke, Studia nad nawodnymi formami osiedli mieszkalnych w kulturach pradziejowych i średniowiecznych Europy, Toruń 1988,
- S. Januszewski (red.), Zabytki techniki wodociągowej w Polsce, Wrocław 1989,
- A. Kola, Grody ziemi chełmińskiej w późnym średniowieczu, Toruń 1991,
- L. Kajzer (red.), Kościelna Wieś na Kujawach. Studium osadnicze, red. L. Kajzer, Łódź 1994,
- J. Chudziakowa J. (red.), Wczesnośredniowieczne grodziska ziemi chełmińskiej, Toruń 1994,
- M. Arszyński, Budownictwo warowne zakonu krzyżackiego w Prusach, Toruń 1995,
- S. Firszt, Zaopatrzenie w wodę średniowiecznej Legnicy w świetle odkryć archeologicznych, Dolnośląskie Wiadomości Prahistoryczne, t. 5, 1995, s. 129-143,
- W. Krassowski, Dzieje architektury i budownictwa na ziemiach polskich, t. 4. Budownictwo i architektura w warunkach rozkwitu folwarku pańszczyźnianego (XVI w. – pierwsza połowa XVII w.), Warszawa 1995,
- C. Buśko, Urządzenia wodno-kanalizacyjne w średniowiecznych i renesansowych miastach śląskich, [w:] Archaeologia Historica Polona, t. 3, red. J. Olczak, Toruń 1996, s. 93-122,
- W. Chudziak, Zasiedlenie strefy chełmińsko-dobrzyńskiej we wczesnym średniowieczu (VII-X wiek), Toruń 1996,
- D. Poliński, Późnośredniowieczne osadnictwo wiejskie w ziemi chełmińskiej, Toruń 2003,
- L. Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm, Leksykon zamków w Polsce w Polsce, Warszawa 2003,
- W. Brzezowski, Urządzenia wodno-kanalizacyjne w domach wrocławskich w XVII i XVIII w., Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, r. 53, 2005, z. 3-4, s. 305-312,
- R. Krzywdziński, Wodociągi i latryny klasztoru dominikańskiego w Gdańsku, [w:] Archeologia Gdańska, red. H. Paner, t. 1, Gdańsk 2006, s. 239-259,
- P. Molewski, D. Poliński, Struktura przestrzenna późnośredniowiecznego osadnictwa wiejskiego ziemi chełmińskiej na tle środowiska fizycznogeograficznego, Universitatis Nicolai Copernici, Archeologia 30, 2006, s. 75-93,
- G. Ruszczyk, Drewno i architektura: dzieje budownictwa drewnianego w Polsce, Warszawa 2007,
- D. Nowakowski, Siedziby książęce i rycerskie księstwa głogowskiego, Wrocław 2008,
- B. Wyszkowska-Wywrot, Skórnictwo w lokacyjnym Kołobrzegu. XIII-XV wiek, Szczecin 2008,
- P. Molewski, D. Poliński, Fizycznogeograficzne uwarunkowania lokalizacji późnośredniowiecznego osadnictwa wiejskiego na ziemi chełmińskiej, [w:] Środowisko– Człowiek – Cywilizacja, t. 2: Środowiskowe uwarunkowania lokalizacji osadnictwa, red. L. Domańska, P. Kittel, J. Forysiak, Poznań 2009, s. 197-206,
- U. Sowina, Woda i ludzie w mieście późnośredniowiecznym i wczesnonowożytnym: ziemie polskie z Europą w tle, Warszawa 2009,
- B. Wywrot-Wyszkowska, Średniowieczne i wczesnonowożytne urządzenia wodociągowe w Kołobrzegu, [w:] Pomorze wczoraj – dziś – jutro. Miasta i miasteczka pomorskie, A. Majewska (red.), Stargard-Pruszcz Gdański 2010, s. 73-97,
- D. Makowiecki, Wczesnośredniowieczna gospodarka zwierzętami i socjotopografia in Culmine na Pomorzu Nadwiślańskim. Studium archeozoologiczne, Mons Sancti Laurentii, t. 6, Toruń 2010,
- L. Kajzer, Dwory w Polsce. Od średniowiecza do współczesności, Warszawa 2010,
- A. Marciniak-Kajzer, Średniowieczny dwór rycerski w Polsce. Wizerunek archeologiczny, Łódź 2011,
- A. Samsonowicz, Łowiectwo w Polsce Piastów i Jagiellonów, Warszawa 2011,
- P. Cembrzyński, Zaopatrzenie w wodę i usuwanie nieczystości w miastach stref bałtyckiej i sudecko-karpackiej w XIII-XVI wieku, Wratislavia Antiqua 14, Wrocław 2011,
- K. Kubalska-Sienkiewicz, Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2013
- T. Torbus, Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 2014,
- A. Drążkowska (red.), Kultura Funeralna elit Rzeczypospolitej od XVI do XVIII wieku na terenie Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, Toruń 2015.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1201-AS-KPSCN-S1 w USOSweb