Paleoekologia człowieka 1201-AR1-ASPC-S2

Studentom zostanie przedstawiony przedmiot badań współczesnej ekologii człowieka oraz jej podział. Człowiek i jego miejsce w systemie istot żywych. Populacje ludzkie jako systemy biologiczne. Różnice i podobieństwa w zakresie ekologii człowieka oraz innych zwierząt, ze szczególnym uwzględnieniem rzędu naczelnych. Charakterystyka antropocenozy. Pojęcie paleoantropocenozy. Procesy o charakterze adjustacyjnym, adaptabilnym i adaptacyjnym. Czynniki rozwoju osobniczego człowieka (auksologia - ekologia dzieciństwa) – czynniki endogenne genetyczne (determinanty rozwoju), czynniki endogenne paragenetyczne (stymulatory rozwoju), czynniki egzogenne (modyfikatory rozwoju – biogeograficzne i społeczno-kulturowe). Szczegółowa ekologia człowieka – autekologia i synekologia (zarys problematyki, podstawowe jednostki i pojęcia). Charakterystyka wybranych populacji o zróżnicowanej organizacji i systemie gospodarowania (łowców-zbieraczy - system przyswajalny, wczesnych rolników - system wytwórczy). Konsekwencje biologiczne i ekologiczne procesu neolityzacji - wynalezienia rolnictwa. Urbanizacja i powstanie miast - konsekwencje biologiczne i ekologiczne oraz epidemiologiczne. Opis ilościowy dawnych grup ludzkich – paleodemografia i demografia historyczna. Podstawowe pojęcia i metody opisu dawnych populacji ludzkich. Struktura wieku i płci. Tablice wymieralności. Inne wskaźniki demograficzne oraz wskaźnik stanu biologicznego.
Podczas zajęć zostaną omówione gatunki roślin i zwierząt oraz grupy faunistyczne jako wskaźniki zmian zachodzących w paleośrodowisku. Zostaną zaprezentowane stanowiska, na których pozostałości fauny stwarzają możliwość śledzenia sekwencji zmian zachodzących w środowisku przyrodniczym i w aktywności gospodarczej człowieka. Szczególna uwaga będzie poświęcona historii ryb jako możliwości odczytywanie cech paleośrodowiska. Studenci dowiedzą się o czynnikach kulturowych i przyrodniczych powodujących degradację i wymierania zespołów faunistycznych, a także pojedynczych gatunków. Zostanie omówiona rola studiów paleoekologicznych w ochronie współczesnego środowiska przyrodniczego.

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli: – udział w zajęciach – 30 godz. – konsultacje z nauczycielem akademickim – 10 godz. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta: – przygotowanie do zajęć – 20 godz. – pisanie prac, projektów – 10 godz. – czytanie literatury – 20 godz. – przygotowanie do kolokwium – 20 godz. Łącznie: 110 godz. (4 punkty ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

Student: – W1: ma pogłębioną wiedzę o znaczeniu badań paleoekologicznych w powiązaniu z archeologicznymi we wskazywaniu czynników kształtujących aktywność człowieka w środowisku przyrodniczym (K_W01); – W2: opisuje, gromadzi i przetwarza dane paleoekologiczne w uzyskane podczas badań archeologicznych i laboratoryjnych przyrodniczych (K_W17); – W3: charakteryzuje zmiany zachodzące w paleośrodowiska (K_W18).

Efekty uczenia się - umiejętności

Student: – U1: potrafi wyszukiwać i użytkować dane paleoekologiczne (K_01); – U2: analizuje i przetwarza dane paleoekologiczne w kontekstach archeologicznych (K_U17); – U3: wykorzystuje umiejętności współdziałania i pracy w zespole stosującym metody paleoekologiczne w badaniach archeologicznych (K_U19).

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Student: – K1: ma świadomość prezentowania aktualnej wiedzy zdobytej podczas studiów archeologicznych o zmianach zachodzących w środowisku człowieka i współczesnej przyrodzie (K_K08); – K2: posiada umiejętność pracy w interdyscyplinarnym zespole badającym zmiany w środowisku człowieka metodami paleoekologicznymi (K_K08).

Metody dydaktyczne

– eksponująca: pokaz – podająca: wykład konwersatoryjny – poszukująca: referatu, klasyczna problemowa

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- referatu
- klasyczna metoda problemowa

Koordynatorzy przedmiotu

Daniel Makowiecki

Kryteria oceniania

Metody oceniania:
– referat;
– kolokwium;
– aktywność.

Kryteria oceniania:
zaliczenie na ocenę na podstawie
– obecności na zajęciach; wykonanego projektu/referatu
– sprawdzianu pisemny (test złożony z pytań zamkniętych), oceniany w następujący sposób: niedostateczny (2) – mniej niż 50%; dostateczny (3) – 51-64%; dostateczny plus (3,5) – 65-70%; dobry (4) – 71-86%; dobry plus (4,5) – 87-90%; bardzo dobry (5) – 91-100%.

Literatura

Campbell B. 1995. Ekologia człowieka. Historia naszego miejsca w przyrodzie od prehistorii do czasów współczesnych. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Chudziak W. (red.) 2004. Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Kałdusie. Studia przyrodniczo-archeologiczne. Mons Sancti Laurenti, t. 2, Toruń.
Chudziak W. (red.) 2006. Człowiek i środowisko przyrodnicze we wczesnym średniowieczu w świetle badań interdyscyplinarnych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Instytut Archeologii, Toruń.
Chudziak W., Kaźmierczak R. 2020 (red.) Człowiek na pograniczu: na peryferiach Civitas Schinesghe, T. 1, ( red.) W., Wyd. UMK, Toruń.
Clark S., L. 2014. Our Orgins. Discovering Physical Anthropology. W.W.Norton & Company, New York, London.
Foley R. 2001. Zanim człowiek stał się człowiekiem. Wydawnictwo PIW.
Kozłowski T. 2012. Stan biologiczny i warunki życia ludności in Culmine na Pomorzu Nadwiślańskim (X-XIII wiek). Studium antropologiczne. Mons Sancti Laurentii, t.7, Wydawnictwo UMK, Toruń.
Kozłowski T., Grupa M. 2022. Proces rozwoju ośrodków osadniczych i urbanizacji oraz konsekwencje dla człowieka na obszarze Prus Królewskich. [w:] Ekologia Prus Królewskich, red. W. Zawadzki, Wyd. Bernardinum, Pelplin, s. 179 – 208.
Krebs J., R., Davies, 2001, Wprowadzenie do ekologii behawioralnej. Wydawnictwo PWN. Warszawa.
Latałowa, M., Święta-Musznicka, J., Słowiński, M., Pędziszewska, A., Noryśkiewicz, A. M., Zimny, M., Obremska, M., Ott, F., Stivrins, N., Pasanen, L., Ilvonen, L., Holmström, L., Seppä, H. 2019. Abrupt Alnus population decline at the end of the first millennium CE in Europe: the event ecology, possible causes and implications. Holocene, 29, 1335–1349.
Leakey R., Lewin R. 1999. Szósta katastrofa. Historia życia a przyszłość ludzkości. Prószyński i S-ka, Warszawa.
Makohonienko M., Makowiecki D., Kurnatowska Z. (red.) 2007. Studia interdyscyplinarne nad środowiskiem i kulturą w Polsce Środowisko-Człowiek-Cywilizacja, tom 1. Seria Wydawnicza Stowarzyszenia Archeologii Środowiskowej. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Makowiecki D. 2003. Historia ryb i rybołówstwa w holocenie na Niżu Polskim w świetle badań archeoichtiologicznych. Poznań.
Makowiecki D. 2016. Zwierzęta średniowiecznego i nowożytnego Poznania oraz okolic. Podstawy archeozoologiczne. Ekologia Historyczna Poznania, Tom 3. Wydawnictwo Bogucki, Poznań.
Malinowski A. 1999. Wstęp do antropologii i ekologii człowieka. Wydawnictwo UŁ, Łódź.
Noryśkiewicz A. 2013. Historia roślinności i osadnictwa ziemi chełmińskiej w późnym holocenie : studium palinologiczne. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Pędziszewska, A., Latałowa, M., Święta-Musznicka, J., Zimny, M., Kupryjanowicz, M., Noryśkiewicz, A., Bloom, K. 2020. Pollen evidence of change in environment and settlement during the 1st millennium AD. W A. Bursche, J. Hines, A. Zapolska (red.), The Migration period between the Oder and the Vistula. Vol. 1 / ed. by Aleksander Bursche, John Hines, Anna Zapolska: T. 59/1, s. 137–198.
Pluskowski A. (red.) 2019. Ecologies of crusading, colonization, and religious conversion in the medieval Baltic. Terra Sacra I-II. Brepols.
Stone L., Lurquin P. 2009. Geny, kultura i ewolucja człowieka. Synteza. Blackwell Publishing, Oxford, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Strzałko J., Ostoja – Zagórski J. 1995. Ekologia populacji ludzkich, środowisko człowieka w pradziejach. Wydawnictwo Naukowe UAM. Poznań
Tattersall I. 2001. I stał się człowiek, ewolucja i wyjątkowość człowieka. Wydawnictwo CiS, Wydawnictwo WAB. Warszawa
Wolański N. 2008. Ekologia człowieka. Wrażliwość na czynniki środowiska i biologiczne zmiany przystosowawcze. T.1, PWN, Warszawa.
Wolański N. 2008. Ekologia człowieka. Ewolucja i dostosowanie biokulturowe. T.2, PWN, Warszawa.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1201-AR1-ASPC-S2 w USOSweb