Rozwój mowy dziecka 0701-RMD-J-DU1
Cel zajęć:
przedstawienie teorii wyjaśniających pochodzenie języka - filogenezę języka; zapoznanie z poglądami na temat przyswajania mowy przez dziecko - ontogeneza języka; zapoznanie z prawidłowym rozwojem językowym dziecka na tle całościowego rozwoju dziecka, warunków społeczno-wychowawczych i oddziaływań pedagogicznych; omówienie zaburzeń w nabywaniu systemu językowego przez dziecko - wpływ w/w zaburzeń na sukcesy szkolne dziecka - sposób pracy nauczyciela polonisty z w/w dziećmi
Treści:
1. Bilologiczne i społeczne podstawy mowy:
a) filogeneza języka,
b) język ludzki a "język" zwierząt,
c) biologiczne podstawy języka:
- produkcja dźwięków mowy,
- percepcja dźwięków mowy a percepcja innych sygnałów akustycznych,
- mózgowa organizacja języka,
d) społeczne podstawy języka:
- społeczny rodowód języka,
- znaczenie socjalizacji w przyswajaniu języka przez dziecko
2. Etapy przyswajania mowy w ontogenezie:
a) sposoby badania rozwoju języka dziecka,
b) fazy rozwoju języka; prawidłowości rozwoju języka w aspekcie porównawczym,
c) czynniki wpływające na prawidłowy rozwój mowy:
- rozwój psychomotoryczny, a rozwój mowy dziecka,
- warunki społeczno-wychowawcze, m.in.:
dane "wejściowe" dziecka:
* sposób mówienia matki do dziecka -"specyficzny rejestr",
* język "nianiek" jako specyficzny rodzaj dyskursu edukacyjnego,
* znaczenie przedwerbalnych form komunikacji dla rozwoju mowy dziecka,
e) u źródeł rozwoju mowy dziecka
- prenatalne uwarunkowania rozwoju mowy,
- poziom odruchów z okolic ust niemowlęcia, sposób oddychania i połykania, sposób karmienia (piersią i butelka) a prawidlowy rozwój mowy
3. Nabywanie poszczególnych skladników systemu językowego:
a) nabywanie elementów systemu fonologicznego przez dziecko - kształtowanie się słuchu fonemowego i fonetycznego oraz świadomości fonologicznej w ontogenezie,
b) rozwój zasobu i treści słownictwa dzieci,
c) rozwój składni wypowiedzi dziecięcych,
d) rozwój fleksyjny systemu języka dziecka,
e) rozwój aspektu pragmatycznego wiedzy językowej
4. Zaburzenia rozwojowe
5. Wybrane teorie wyjaśniające sposoby opanowywania i wladania językiem:
a) opanowywanie języka jako wytwarzanie nawyków (teoria behawiorystyczna B. Skinnera; kontynuatorzy myśli behawiorystycznej - A. W. Staats, D. S. Palermo; badania egzemplifikujące tę teorię - R. Brown, M. D. Braine),
b) nabywanie języka jako odkrywanie i stosowanie reguł (teorie natywistyczna: N. Chomsky, E. Lenneberg, D. McNeill, R. Brown),
c) nabywanie języka w toku odkrywania funkcji wypowiedzi (Halliday, Stohl)
Literatura
Literatura podstawowa:
Aitchison J., Ssak, który mówi, PWN 1991.
Shugar G. W., Smoczyńska M. (red.) Badania nad rozwojem języka dziecka, Warszawa 1980.
Baudouin de Courteney J., Spostrzeżenia nad językiem dziecka. Wybór i opracowanie M. Chmura-Klekotowa, Wrocław 1974.
Bouvet D., Mowa dziecka, Warszawa 1996, s. 67-118.
Largo Remo H., Wiek dziecięcy, Warszawa 2001.
Gałkowski T., Jastrzębowska G. (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi, Opole 2002.
Łobacz P., Polska fonologia dziecięca, Warszawa 1996 (szczególnie strony 7-69).
Kaczmarek L., Nasze dziecko uczy się mowy, Wydawnictwo Lubelskie, wyd. V, 1988.
Kania J. T., Słuch fonematyczny, [w:] Szkice logopedyczne, Warszawa 1982.
Kielar-Turska M., Mowa dziecka. Słowo i tekst, Kraków 1989.
Kurcz I., Język a psychologia, Warszawa 1982 (szczególnie strony 30-72).
Kurcz I., Psychologia języka i komunikacji, rozdz. 7, [w:] Wykłady z psychologii 1.2., Warszawa 2000.
Milewski S., "Język nianiek" jako specyficzny rodzaj dyskursu edukacyjnego, [w:] Dyskurs edukacyjny, Kraków 1996, s. 321-336.
Rocławski B. (red.), Opieka logopedyczna od poczęcia, Gdańsk 1998, s. 13-25, 69-87.
Gleason Jean Berko, Berstein Ratner Nan (red.), Psycholingwistyka, Gdańsk 2005.
Stecko E. (red.), Profilaktyka logopedyczna szansą dla dziecka i logopedy, Warszawa 1999.
Shugar G. W., Dyskurs dziecięcy, Warszawa 1995.
Stecko E., U źródeł rozwoju mowy dziecka, [w:] Zaburzenia mowy u dzieci - wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Warszawa 1994, s. 13-23.
Smoczyńska M. (red.), Studia z psychologii rozwojowej i psycholingwistyki, Kraków 1998.
Styczek I., Badanie i kształtowanie słuchu fonematycznego (komentarz i tablice), WSiP, Warszawa 1997.
Zarębina M., Język polski w rozwoju jednostki. Analiza tekstów dzieci. Rozwój semantyczny. Dyskusja nad teorią Chomskiego, Gdańsk 1994.
Literatura uzupełniająca:
Bartkowska T., Rozwój wymowy dziecka przedszkolnego jako wynik oddziaływań wychowawczych rodziny i przedszkola, Warszawa 1968.
Bokus B., Proces konstruowania tekstu przez małe dziecko w toku interakcji werbalnej z dorosłym, Psychologia Wychowawcza, 21, 4, 1978.
Boniecka B., Pragmatyczne aspekty wypowiedzi dziecięcych, Lublin 1995.
Chmura-Klekotowa M., Neologizmy słowotwórcze w mowie dzieci, Prace Filologiczne XXI, 1971, s. 99-235.
Grzegorczykowa R., Problem uniwersaliów genezy i rozwoju języka, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, zeszyt LX/2004, s. 207-215.
Jastrzębowska G., Istota i klasyfikacje opóźnień rozwoju mowy - przegląd stanowisk, Logopedia 2000, nr 28, s. 69-84.
Jurkowski A., Ontogeneza mowy i myślenia, Warszawa 1975.
Kaczmarek B. L. I., Mózg - język - zachowanie, Lublin 1998.
Kielar M., Rozwijanie umiejętności opowiadania u dzieci w wieku przedszkolnym, Wychowanie w Przedszkolu, 7-8, 1983.
Kielar M., Kompetencja komunikacyjna dzieci w wieku przedszkolnym, Wychowanie w Przedszkolu, 1, 54-57, 1984.
Porayski-Pomsta J. (red.), Komunikacja i tekst w perspektywie rozwojowej i dydaktycznej, Warszawa 2005.
Kowalski S., Rozwój mowy i myślenia dziecka, Warszawa 1962.
Szuman (red.), O rozwoju języka i myślenia dziecka, Warszawa 1968.
Mackiewicz B., Odwzorowywanie czynności pokarmowych w ruchach artykulacyjnych, Logopedia 2001, nr 29, s. 87-92.
Rocławski B., Słuch fonemowy i fonetyczny, Gdańsk 1993.
Piaget J., Mowa i myślenie u dziecka, Warszawa 1992.
Porayski-Pomsta J., Umiejętności komunikacyjne dzieci w wieku przedszkolnym. Studium psycholingwistyczne, Warszawa 1994.
Przetacznikowa-Gierowska M., Od słowa do dyskursu. Studia nad mową dziecka, Warszawa 1994.
Sawicka G., Z badań nad systemem fonologicznym dzieci od 0 do 4 lat, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego 205, Prace Polonistyczne nr 2, 1989.
Schiefelbusch R. L., Rozwój języka i jego kształtowanie, [w:] Metody pedagogiki specjalnej, red. N. G. Harring, R. L. Schiefelbusch, Warszawa 1973.
Slama-Cazacu T., Dynamika stosunków między mową a myśleniem w ontogenezie, Psychologia Wychowawcza nr 3, 1966.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: